Giới thiệu

Khách mời của số Tạp chí VNOI lần này là một gương mặt cực kỳ đặc biệt - một bóng hồng hiếm hoi từng đại diện Việt Nam chinh chiến tại IOI 2011 và xuất sắc giành về tấm Huy chương Đồng môn Tin học. Trong số tạp chí này, các bạn độc giả sẽ được tìm hiểu về quá trình chị Hoàng Yến theo học Cấp 3, hành trình chinh phục giải HSGQG và IOI, cho đến khi chị đi du học, sinh sống và làm việc tại Singapore. Hành trình của chị không chỉ có những bảng vàng thành tích mà còn là những câu chuyện thú vị chờ các bạn khám phá.

---

Interviewer: Nguyễn Trung Quân - Ban biên tập Tạp chí VNOI

Phỏng vấn

Quay ngược thời gian về những ngày đầu tiên, cơ duyên nào đã đưa chị đến với Tin học? Đó là một sự lựa chọn chủ động từ niềm yêu thích máy tính từ nhỏ, hay là một ngã rẽ tình cờ khi chị thi vào trường chuyên?

Mình nghĩ đây là một điều tình cờ may mắn đến với mình. Trước khi vào cấp 3, mình không có khái niệm gì về tin học, môn học yêu thích của mình là Toán và Hoá. Mình dùng máy tính chủ yếu là để chơi game và nghe nhạc, viết tản văn. Nói chung là chưa bao giờ mình nghĩ sẽ theo tin học. Nhờ bác của mình, mình mới biết đến các trường chuyên cấp 3 và thi vào. Bản thân anh họ mình (con của bác) cũng học chuyên tin Sư Phạm, nên mình cũng theo con đường đó vì cảm thấy tự tin hơn khi có người đi trước. Mình thi nhiều trường chuyên khác nhau (Tổng hợp, Sư phạm, Ams) may mắn đều đỗ và mình đã chọn học Sư phạm cũng vì anh họ học ở đây.

Trong suốt hành trình chinh chiến từ giải Quốc gia đến Quốc tế, chị có cơ duyên gặp gỡ và kết thân được với những bạn nữ tài năng nào khác cùng đam mê không?

Trong khi học đội tuyển, mình may mắn có chị Nga trên mình 1 khoá, luôn dẫn dắt, chia sẻ kinh nghiệm và tình cảm với mình. Như một cái duyên, chị em mình gắn bó với nhau khi học cùng đại học, rồi ra trường thuê cùng nhà, rồi cùng làm Google, thậm chị chị em cũng có kế hoạch cưới và bé đầu tiên cũng rất sát nhau một cách rất tình cờ. Mặc dù hiện tại chị sống ở Úc, còn mình ở Singapore, chị em vẫn giữ liên lạc. Mình cũng rất yêu quý các em đội tuyển những khoá sau của mình mà mình có cơ hội được quen thân, như em Linh, Nga.

Trong lúc ôn luyện thi quốc tế thì mình có một tháng ở chung phòng với bạn Quý đội tuyển Hoá, bạn rất tài năng, chăm chỉ và đã mang về HCB cho đất nước. Quý là một trong những bạn nói chuyện duyên và hài nhất mình biết, luôn mang lại tiếng cười cho mọi người. Giờ tụi mình vẫn chơi với nhau. 

Thời điểm chị bắt đầu học lập trình, Tin học thường không phải là lựa chọn ưu tiên của các bạn nữ so với Toán hay Văn, Ngoại ngữ. Điều gì ở những dòng code hay thuật toán đã 'quyến rũ' chị, khiến chị quyết định gắn bó nghiêm túc và theo đuổi con đường lập trình thi đấu đầy chông gai này?

Lúc đầu học code mình thấy khá dễ dàng, bài đầu tiên là "đọc file và in ra", mình thấy nó giống như viết văn vậy, chỉ khác từ vựng. Và có nhiều bài thì như là toán, viết đúng công thức là xong. Đến lúc cô Khánh (cô giáo dạy tin lớp 10 của mình) cho 1 bài rất khó, đó là bài toán "Đóng các cửa sổ trên màn hình". Trong khi có nhiều bạn trong lớp giải xong một cách dễ dàng, não mình vẫn chưa load ra, mình hỏi thì có bạn bảo phải "đệ quy" cơ. Sau khi xem code các bạn mình há hốc mồm luôn, mình nhận ra tin học thật kì diệu, và quyết tâm phải biết nhiều như các bạn. Anh họ mình có một số sách về tin học, mình đã mượn và tự học. Càng học mình càng thấy tin học hay và cuốn.

Từ một học sinh mới làm quen với ngôn ngữ lập trình đến khi bộc lộ tố chất để vào đội tuyển, ai là người thầy hoặc người truyền cảm hứng lớn nhất đã phát hiện ra tài năng của chị và tiếp lửa cho chị trong giai đoạn sơ khai đó?

Mình đã quen với việc tham gia các kì thi HSG từ bé, một phần là để chứng minh bản thân, một phần vì muốn "mang tiền về cho mẹ". Mẹ luôn là động lực đầu tiên cho mình phấn đấu.

Sau đó là thầy Hoàng và cô Chinh - người chèo lái đội tuyển. Thầy cô biết mình nhút nhát nên chưa bao giờ bắt mình nói hay đặt áp lực, chỉ nhẹ nhàng động viên. Hồi đó mình không hiểu tại sao học đội tuyển luôn cảm giác an toàn thoải mái như vậy, giờ lớn rồi mình thấy thầy cô tâm lí biết bao và biết ơn thầy cô rất nhiều.

Rồi cả các anh, các thầy dạy đội tuyển đều truyền cho mình những năng lượng tích cực và cảm hứng với con đường này.

Ngoài ra bản thân mình có niềm yêu thích và quyết tâm đủ lớn để theo học đội tuyển, xác định là phải đánh đổi thời gian cho việc ôn thi đại học. Hồi đó nhiều bạn lựa chọn con đường ôn thi đại học thay vì đặt cược vào giải quốc gia. Bản thân mình rất cầu toàn, mình đã vừa học đội tuyển, vừa dành khoảng 10-20% thời gian vào việc học các kiến thức thi đại học nữa, để chắc chắn là mình sẽ vào được bất cứ trường đại học nào. Mình nhớ kì thi thử đại học ở trường, mình vẫn được 24.5 điểm mặc dù có giải quốc gia thì chỉ cần dưới 15 điểm là có thể vào được nhiều trường. Sau khi thi quốc gia vòng 1 và 2 xong là mình lại lao đầu vào ôn thi đại học như bao bạn, mình nhận được tin IOI từ thầy Hoàng trong lúc mình đang ngồi thư viện học bài. Cảm xúc lúc đó thật khó tả, rất muốn oà khóc vì những cố gắng của mình đã được đền đáp và trút được áp lực đè nặng bấy lâu.

Thời điểm 2009-2011, các nền tảng chấm bài trực tuyến (Online Judge) hay cộng đồng như Codeforces chưa phổ biến và mạnh như bây giờ. Chị và đội tuyển đã tiếp cận tài liệu và luyện tập qua những kênh nào? Việc thiếu thốn tài nguyên so với hiện tại có khiến việc học trở nên khó khăn hơn không?

Tài liệu học của mình chủ yếu là sách Giải thuật lập trình của thầy Hoàng, và submit bài trên vn.spoj.com (hay còn gọi là VOJ, giờ đã được thay thế bằng oj.vnoi.info). Hồi đó VOJ cũng như SPOJ đã có rất nhiều bài hay, khó và cả cơ bản, đặc biệt là các kì thi VNOI Marathon (các bài với mã bắt đầu là VM) đều có lời giải và kiến thức rất hữu ích. Thêm cả bài các thầy dạy hàng ngày nữa, mình thấy quá đủ để học rồi. Mình đọc đi đọc lại sách thầy Hoàng vài lần để chắc chắn làm được hết các bài tập áp dụng, cố gắng làm hết các bài cơ bản trên SPOJ và những bài chưa làm được trên lớp. Ngoài ra vì tiếng anh kém nên mình không hay đọc hiểu các tài liệu tiếng anh trên mạng và tham gia vào các nền tảng chấm bài trực tuyến khác.

Mình thấy may mắn là đề thi quốc gia và cả vòng 2 hồi đó không cần kiến thức cao siêu gì, chỉ  cần vận dụng các kiến thức cơ bản một cách sáng tạo. Bây giờ thì mình nghĩ đề bài đã khó hơn rất nhiều, một phần vì kiến thức cần biết bây giờ nhiều hơn rất nhiều, đề bài cũng đa dạng hơn.

Giai đoạn chuyển giao từ Pascal sang C++ diễn ra khá mạnh mẽ vào thời điểm đó. Chị có gặp khó khăn gì khi thích nghi với ngôn ngữ mới hoặc các cấu trúc dữ liệu phức tạp (như Segment Tree, ...) khi mà tài liệu tiếng Việt còn khá hạn chế?

Mình không dùng C++, cả đội tuyển mình cũng không ai dùng. Mình có nghe nói 1, 2 bạn trường khác dùng nhưng vì là lớp 12 rồi, mình cũng không dám thử cái mới. 

Sau này biết Sort, BST hay Heap chỉ cần code một vài dòng mình đã phát khóc khi nghĩ đến cái tay lạnh cóng phải code quick sort giữa mùa đông Hà Nội. Nói mới nhớ, mình sợ nhất là thi quốc gia rất lạnh, mình đeo găng tay mà tay vẫn lạnh cóng luôn, hồi đó code đã mổ cò rất chậm lại thêm cái tay cóng, cứ code được vài dòng là mình phải xoa tay một lần.

Việc bắt đầu code bằng Pascal mình cho là một điều may mắn, nhờ đó mình hiểu rõ các thuật toán và cấu trúc dữ liệu quan trọng, không phụ thuộc vào sự giúp đỡ của ngôn ngữ. Thầy Hoàng mình thường nói Pascal là một ngôn ngữ trong sáng, mình cũng đồng ý như vậy.

Ngoài các thầy cô giáo, văn hóa 'khóa trên dạy khóa dưới’' ở Chuyên Tin rất mạnh. Có anh chị khóa trên nào đã ảnh hưởng lớn đến phong cách code hay tư duy giải thuật của chị không?

Ảnh hưởng nhiều cực kỳ. Mỗi anh chị đều có cách dạy rất riêng, như anh Tư hay anh Khải khi ra đề, bài và test đều chỉn chu, anh Hiếu hề hước, anh Vũ hóm hỉnh và hay cho tiền thưởng. Các anh trên mình 1 khoá cũng về dạy (như anh Tiễn, anh Hào, anh Sáng). Học với các anh thì đương nhiên vẫn có phần thoải mái hơn các thầy cô, vừa học vừa tám chuyện, học xong thì còn kéo nhau đi ăn hoặc skip buổi chiều đi chơi luôn, rồi gọi thầy cô ra quẩy cùng. Nghe lời các anh dụ "học tin không lo đói, giàu là khác" nên là hào hứng lắm. Sau này khi lên đại học, có một mùa hè mình cũng quay về dạy các em khoá dưới, cũng giống như các anh ngày xưa, mình cho bọn trẻ con đi ăn xiên bẩn cổng trường, KFC, uống trà sữa, và cũng tiêm vào đầu tụi nó một viễn cảnh tươi sáng khi học tin. Mỗi lần tụ tập là vui lắm, lại được gặp thầy cô và cả lứa trò mới, giờ thì chắc chúng nó gọi mình là cô chú hết rồi T_T. Cơ mà nhiều khi mình cũng chưa phải đứa già nhất, lại được các anh lớn hơn chủ chi bao ăn bao chơi. Đội tuyển là ngôi nhà ấm áp dù lớn bao nhiêu vẫn thấy thân thuộc.

Đội tuyển IOI năm 2011 có 4 thành viên và chị là cô gái duy nhất giữa 3 chàng trai (Vương Linh, Minh Tuệ, Sỹ Nguyên). Việc sinh hoạt và luyện tập trong một môi trường 'dương thịnh âm suy' như vậy có bao giờ khiến chị cảm thấy lạc lõng hay khó tìm được tiếng nói chung trong những câu chuyện bên lề không?

Tiếng nói chung của mọi người đó là "không nói gì cả" nên chị thấy rất ổn. Ngay cả các bạn con trai cũng ít nói với nhau. Bản thân chị rất ít nói và có phần âu lo trong giao tiếp, nên không ai nói gì cả lại thấy rất thoải mái.

Sau ngần ấy năm, mối liên hệ giữa chị và 3 chàng trai đồng đội năm ấy giờ ra sao? Kỷ niệm nào về tình bạn khác giới trong đội tuyển mà chị trân quý nhất?

Giờ ai cũng nói nhiều hơn rồi thì phải 😂, hoặc là có nhiều chuyện để nói với nhau hơn. Thỉnh thoảng mình vẫn có dịp liên lạc với các bạn, mặc dù mỗi người một ngả. Không hẳn là kỉ niệm cơ mà hồi mới sang Singapore học, mình hay qua chỗ Tuệ hỏi bài với nhờ sửa máy tính, vì thế hay gặp RR.

Cơ duyên nào giúp cho chị và anh Nguyễn Thành Trung (anh RR) quen biết nhau và xa hơn là về chung một nhà? Điều mà chị ngưỡng mộ ở anh Trung nhất là gì?

Thật ra là biết RR từ năm lớp 10, nghe danh đã lâu vì RR vô địch trên bảng rank của SPOJ. Lần đầu gặp có lẽ là lễ trao giải cuộc thi lập trình HAOI (do FPT tổ chức), lúc đó mình lớp 10 chưa biết gì nhiều về lập trình còn RR thì vô địch năm đó. Sau đó có dịp đội tuyển Sư Phạm và Tổng hợp cùng đi chơi, ăn miến lươn và hát karaoke với nhau. Ấn tượng đầu của mình là tên này lập dị ghê, chẳng thấy nói năng gì, rồi còn hát karaoke kiêm cả giọng nam lẫn nữ? Mình nghĩ RR lúc í chắc nghĩ mình là "cục gạch", hoặc là không có ấn tượng gì. Nói chung ấn tượng đầu tiên của cả hai đều không có gì tốt đẹp cả. Sau đó mình qua Singapore học đại học thì RR học trên mình 2 khoá nên có cơ hội nói chuyện nhiều hơn.

Ngưỡng mộ nhất khoản "mặt dày" 😂. Ngoài ra thì RR kể chuyện rất cuốn và lúc nào cũng rất nhẹ nhàng từ cử chỉ đến lời nói, trộm nghĩ "chồng này chắc không biết đánh vợ đâu". RR cũng có suy nghĩ rất tử tế và tâm huyết về nền tin học nước nhà, quyết tâm phải revamp lại VNOI để cho các bạn tìm kiếm kiến thức dễ hơn. Mình cũng bị thuyết phục và cùng RR code lại VNOI forum (sau đó có rất nhiều bạn tâm huyết khác đóng góp và xây dựng VNOI với VNOJ và Discord như bây giờ, và forum không còn cần nữa).

Em có tìm hiểu lại bảng xếp hạng ICPC Jakarta các năm và thấy cái tên 'NTU Starlights' (2013) hay 'Secrete' (2015) luôn nằm ở top đầu. Chị có thể chia sẻ một chút về những người đồng đội đã sát cánh cùng chị trong các team này không?

Starlights có RR và Tuấn Anh (bạc IOI). Trong team này mình ăn hại chứ không làm được gì cả. "Secrete 2015" có Hải (vàng IPhO) và anh Dương (giải quốc gia), năm 2016, anh Dương ra trường nên team mình có một em khác tên Đức. Ngoài ra có anh Giang là coach nữa. Team train thì ít nhưng rủ nhau đi chơi Billiard, Puzzle thì nhiều. Nói về thành tích top đầu thì cũng không dám nhận vì Jakarta đề thường có nhiều bài dạng cơ bản nên mình và anh Dương với kinh nghiệm thi quốc gia trước đó làm được tốt hơn, Hải học Lý nhưng rất thông minh, hay làm được nhiều bài tư duy thuần tuý. Team mình cũng không có tham vọng đi World Finals vì cũng không dành nhiều thời gian để train, mục tiêu là thi thì hết mình và vui vẻ là chính. Thi ICPC với mình là những trải nghiệm đáng nhớ, được đi rất nhiều nước, đến thăm nhiều trường đại học, vừa không mất tiền mà còn được giải mang về.

Em có tìm lại được một tư liệu cũ năm 2017, khi chị và anh Trung về chung một nhà. Lúc đó, thầy Hồ Đắc Phương đã tổ chức một kỳ thi tên là 'Happy Wedding Contest' với lời dẫn như sau. Khi đọc được những dòng này từ thầy Phương và thấy hàng trăm bạn lao vào giải đề để mừng đám cưới mình, cảm xúc lúc đó của chị như thế nào? Chị có cảm thấy đây là món quà cưới 'ngầu' nhất và đậm chất dân IT nhất mà mình từng nhận được không?

Thầy Phương là một người thầy tâm lí và dí dỏm mà mình rất yêu quý. Mình nghĩ món quà không chỉ đậm chất IT mà cũng thể hiện sự bá đạo và khả ái của chuyên tin chúng mình. Mình rất xúc động khi không chỉ làm contest, thầy còn in một bản vào đám cưới của mình, và có nhiều thầy cô, anh chị em hai đội tuyển Sư Phạm và Tổng hợp đã dành thời gian tới dự. Có một người bạn nhận xét hài hước: "Đám cưới như đại hội võ lâm, hỉ sự của hai phái".

Với nền tảng thuật toán cực mạnh từ IOI và ICPC, chị thấy kỹ năng này giúp ích ở khía cạnh nào của chị trong hành trình sự nghiệp?

Phỏng vấn 😂 Với trung bình 45 phút phỏng vấn, hầu hết các công ty sẽ chọn một bài thuật toán trung bình hoặc cơ bản, vừa test được problem solving, vừa test được kỹ năng code, kiến thức hiểu độ phức tạp và trade off của các cách tiếp cận khác nhau.

Khi đi làm, có bao giờ chị có cơ hội vận dụng những kỹ năng có được từ lúc học Lập trình thi đấu vào trong công việc của mình không?

Có, trong lập trình thi đấu, mình cần quản lý thời gian và sức lực, đưa ra các cách tiếp cận khác nhau, tư duy sáng tạo để giải quyết bài toán, nắm rõ các thuật toán, đánh giá độ phức tạp và xử lý đúng, đủ tất cả các trường hợp để ghi điểm. Khi đi làm, mình cũng cần những kỹ năng tương tự nhưng với những bài toán rộng lớn hơn, trừu tượng hơn. Vì thế mình thấy lập trình thi đấu là một cơ hội hoàn hảo để rèn luyện các kỹ năng đó khi còn ngồi ghế nhà trường.

Sau khi tốt nghiệp thì em thấy chị có khoảng 5 năm làm việc ở DTL, một công ty trading firm trước khi chuyển sang Google. Công việc của chị ở một trading firm khi chuyển sang một big tech như Google thì theo chị có thay đổi nhiều không và sự thay đổi đó như thế nào?

2 vị trí giống nhau ở chỗ công việc của mình chủ yếu là thiết kế và code hệ thống, chứ không phải là nghiên cứu hay ML. Tuy nhiên có rất nhiều điểm khác nhau.

DTL là một công ty nhỏ, lúc mình vào chỉ có tầm hơn 20 người, Eng team thì chỉ có 2 người, vì vậy mình được làm nhiều công việc và tạo được ảnh hưởng lớn. Tuy nhiên phải tự bơi rất nhiều, làm sai rất nhiều và cũng học được rất nhiều bởi vì mình vừa biết làm sai, vừa biết làm đúng và tốt hơn. Ở Google, vì là công ty lớn, ảnh hưởng của mình sẽ nhỏ hơn, công việc nhiều khi chán hơn vì mình phải dành nhiều thời gian để giao tiếp với team khác, đọc / sửa code của người khác, thuyết phục team chấp nhận đề xuất của mình. Tuy nhiên mình cũng học được nhiều, không phải bằng cách làm sai mà bằng việc có sự hỗ trợ của nhiều đồng nghiệp có kinh nghiệm, các tool xịn, và hầu hết mọi vấn đề đều có cách giải quyết và practices có sẵn.

Sau khi đi làm ở 2 công ty khác nhau, mình nhận ra một điều đó là công việc đầu tiên không quá quan trọng, vì nếu bạn đủ giỏi bạn luôn có cơ hội nhảy sang công việc tốt hơn và phù hợp hơn với bạn thân. Điều quan trọng hơn là hãy tìm cho mình 1 người mentor (có thể trong hoặc ngoài công ty), người bạn có thể tâm sự, hiểu về lĩnh vực của bạn và giúp bạn chỉ ra những điểm mạnh, điểm yếu của bản thân để khắc phục và phát huy khả năng. Ở trong Google, "Engineering Manager" là vị trí có trách nhiệm làm điều đó. Khi làm ở Google và may mắn có manager tốt, mình mới nhận ra sự khác biệt và học được nhiều điều, dù có hơi muộn. Mentor nếu là sếp hay tech lead của bạn thì càng tốt vì họ là người hiểu rõ dự án và cách làm việc của bạn, từ đó đưa ra những feedback chính xác nhất. Ngoài ra phải là người bạn mong muốn nghe theo, như chồng mình cùng ngành nhưng mình hay cứng đầu nghe không thủng nhưng người khác nói thì lại thấy thấm hơn.

Chị có thể chia sẻ về hành trình ôn luyện vào big tech như Google không ạ? Và theo chị phỏng vấn vào Google hay DTL có sự khác nhau như thế nào?

Mỗi công ty sẽ có quy trình phỏng vấn và bar khác nhau, tuỳ thuộc vào vị trí cần tuyển. Google thì chỉ có một số vị trí nhất định (software engineer, ML researcher) và tuyển rất nhiều người nên quy trình và câu hỏi phỏng vấn của Google thì nhiều người biết, thậm chí nhiều câu hỏi leak trên mạng. Còn DTL có nhiều vị trí khác nhau với những yêu cầu rất khác nhau, có những vị trí sẽ phải làm 1 mini project trước khi đến với vòng phỏng vấn code đầu tiên. Đề bài và cách đánh giá sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào người phỏng vấn, thay vì có một quy trình đánh giá rõ ràng chuẩn mực.

Mình thấy giỏi thuật toán là một lợi thế khi đi phỏng vấn ở rất nhiều công ty, như mình đã nói ở trước. Ai phỏng vấn cũng phải biết đến LeetCode. Tuy nhiên trong phỏng vấn, biết thuật toán thôi là chưa đủ, cần phải biết cách diễn đạt rõ ràng và ngắn gọn. Khi đi phỏng vấn, mình thường dành ít nhất một tháng để ôn lại các kiến thức và mock interview để luyện tập cách diễn đạt trôi chảy.

Các bước cụ thể để ôn luyện vào Google, thì đầu tiên phải có resume đạt chuẩn đã (hãy nhờ người review resume cho bạn), thứ 2 là tìm người giới thiệu, vì tỉ lệ pass resume sẽ cao hơn. Lên Leetcode luyện gõ thuật toán, và luyện cách trình bày trôi chảy. Tìm người để mock interview, nếu không tìm được ai thì có thể dùng pramp.com. Ngoài ra có thể tìm đến một số tổ chức/nhóm có dịch vụ tư vấn và ôn luyện tech interview có uy tín. 

Làm việc ở những môi trường top đầu như vậy áp lực chắc chắn rất lớn. Đâu là bí quyết giúp chị cân bằng được cuộc sống, nhất là khi chị đã có gia đình?

Mình có ưu tiên trong cuộc sống rõ ràng. Với mình gia đình cần được ưu tiên hơn công việc. Với mỗi quyết định trong cuộc sống, mình hiểu rõ lí do, hoàn cảnh và ưu tiên để chọn phương án hợp lí nhất.  Mọi người thường đánh giá áp lực khi làm việc tại Singapore cao hơn các nước khác như Úc, châu âu, tuy vậy Google có lịch làm việc khá là thoải mái, mình chỉ cần lên văn phòng 3/5 ngày, giờ giấc cũng thoải mái có thể đi muộn về sớm, miễn là hoàn thành công việc.

Với thâm niên gần 10 năm trong ngành, hiện tại chị đang phát triển theo hướng IC (Individual Contributor) hay đã chuyển hướng sang làm quản lý (Engineering Manager)? Thời gian chị dành cho việc 'gõ code' so với việc họp hành, review thiết kế và quản lý team hiện tại là bao nhiêu?

Mình hiện tại làm IC. Manager cần nhiều kĩ năng khác mà không phải thế mạnh của mình. Engineering Manager ở Google thì thường không code nhưng cần giao tiếp với các team khác rất nhiều, quản lí dự án và nhân lực cũng như mentor cho các bạn trong team, trong khi mình thích code hơn. Hiện tại thì mình thiết kế và gõ code là chủ yếu, và 80% là dùng AI hỗ trợ.

Đối với các bạn sinh viên (đặc biệt là các bạn nữ) đang theo đuổi ngành phần mềm nhưng đôi khi cảm thấy hoài nghi về khả năng của mình, chị có lời khuyên nào để các bạn giữ vững lửa đam mê?

Mình nghĩ dù học ngành gì cũng nên chăm chỉ và nắm rõ kiến thức nền tảng. AI hiện tại có thể giúp bạn tìm kiếm nhanh và trả lời câu hỏi, tuy vậy bạn vẫn cần hiểu rõ kiến thức để xác thực lại những gì AI làm kẻo nhiều khi nó hallucinate (một hiện tượng AI bịa ra câu trả lời) lắm. Trong công nghệ thông tin thì nên thực tập sớm để hiểu thêm về công việc tương lai, độ phù hợp và khả năng của bản thân để có kế hoạch phát huy hoặc cải thiện. Đi thực tập không chỉ giúp bạn có kinh nghiệm, làm đẹp CV mà còn quen biết các anh chị học hỏi kinh nghiệm, và biết đâu nhờ đó bạn sẽ tìm được các công việc tốt trong tương lai. Công nghệ thông tin thật sự rất rộng lớn, có nhiều ngành khác nhau như ML engineer, Cybersecurity, Web application, Mobile application vì thế khi có cơ hội, hãy tìm hiểu và lắng nghe xem bạn muốn làm về phần nào.

Với các bạn nữ thì mình khẳng định cơ hội cho nam và nữ là như nhau, đặc biệt trong các cty đa quốc gia như Google, Meta,... Kĩ sư phần mềm mình cho là phỏng vấn rất công bằng, không quan trọng ngoại hình, giới tính, chỉ có code được hay không code được mà thôi.

Để giữ lửa đam mê và giỏi trong lĩnh vực theo đuổi, theo mình cần có 3 yếu tố: niềm yêu thích, thời gian, và phương pháp. Đầu tiên, bạn cần một niềm yêu thích nhất định với công việc, ví dụ như bạn thích tư duy lập trình, ngồi làm việc cùng máy tính, thích giải quyết các bài toán liên quan đến công nghệ thông tin. Thứ hai, bạn phải dành đủ nhiều thời gian để trau dồi, đọc hiểu các kiến thức và rèn luyện kỹ năng. Thứ ba, bạn có phương pháp học và làm đúng đắn, để thực sự nâng cao kiễn thức và kỹ năng theo thời gian. Thực sự nói thì dễ, làm thì khó, bản thân mình cũng cố gắng thực hành 3 điều đó và suy nghĩ về nó một cách nghiêm túc. Mình lấy ví dụ về thi quốc gia năm cấp 3, chính niềm yêu thích và khao khát cháy bỏng giúp cho mình phần nào bám trụ ở đội tuyển tin, bất chấp nhiều khó khăn. Hồi đó gia đình mình chỉ có 1 cái máy tính, nhưng anh mình và mình đều cần dùng tới, nên có nhiều khi mình muốn luyện code mà không được. Thay vào đó, mình in các đề bài ra giấy và luyện tập giải bài offline, khi nào có máy thì mình lao vào code. Hàng ngày mình đều code, kể cả cuối tuần hay Tết, và nhiều hôm code tới khuya. Phương pháp ôn luyện của mình là suy niệm về các thuật toán đã học, hiểu về ứng dụng của nó để có thể sáng tạo sử dụng giải quyết các bài toán tưởng chừng như không liên quan.

Gắn bó với Singapore từ năm 2012 đến nay cũng hơn 10 năm, chắc hẳn nơi đây đã trở thành ngôi nhà thứ hai thân thuộc của chị. Chị và anh Trung có dự định sẽ định cư lâu dài ở đây luôn không?

Hiện tại gia đình mình dự định sẽ ở Singapore lâu dài. Singapore gần Việt Nam nên tiện về nhà, và cơ hội việc làm cho ngành IT cũng rất tốt.

Trong lịch sử các kỳ HSGQG môn Tin (VOI), lần cuối ghi nhận có thí sinh đạt 40 điểm (điểm tuyệt đối) là từ năm 2011, và theo em được biết chị là một trong số thí sinh năm đó giành được số điểm này (bên cạnh anh Nguyễn Vương Linh và anh Hứa Viết Ngọc). Chị có thể chia sẻ thêm về hành trình thi HSGQG năm 2011 của chị được không?

Nếu chị nhớ không nhầm thì chị không được 40 điểm, thậm chí là chỉ được top 5 gì đấy thôi. Có 1 điều đáng tiếc là bài PARIGAME có 1 case (hình như nếu hoà) thì in ra "Yes" hay "No", và chị đã chọn sai (T_T). Vì bài được chấm dưới dạng 1 test có nhiều test con nên bài đó chị mất khá nhiều điểm, mặc dù chị là một trong số ít bạn làm bài TREELINE với thuật toán O(N^2) thay vì duyệt N! Tuy vậy để được 40 điểm, bài TREELINE cần làm với độ phức tạp O(NlogN) cơ.

Nói về hành trình thi HSGQG năm 2011 thì chị nhớ nhất 2 điều: lạnh và run. Lạnh vì năm í lạnh hơn mọi năm, vì thi sớm nên chị đã qua đêm ở kí túc xá thay vì ở nhà (vì nhà chị tới trường mất 1 tiếng và sợ kẹt xe), đêm đông lạnh lẽo thấy các bạn xung quanh ngủ ngon lành, chỉ có một mình và nghĩ phải dậy sớm để mai đi thi nên trằn trọc mãi - cảm xúc xen chút tự hào và cô đơn, mà chăn mang theo không đủ ấm. Run thì run từ lúc vào phòng thi tới lúc nhận kết quả luôn, vì là kì thi thay đổi số phận mà (hồi đó có giải QG là thi đại học chỉ cần qua một ngưỡng điểm là qua). Có một điều đáng nhớ đó là thi xong giám thị thường yêu cầu là phải xoá bài mình làm trên máy (không nhớ lí do là gì) và chị đã răm rắp làm theo. Lúc thi xong 2 ngày mới phát hiện ra là có nhiều bạn không làm như vậy 😮. Lúc đó VOJ đã up bài và bộ test để tự chấm, chị đã làm lại và thấy kết quả tốt. Tuy vậy vì không còn giữ bài gốc mình làm nên chị thấy rất lo lắng bồn chồn không yên cho tới lúc nhận kết quả chính thức. Lúc đó chỉ cầu mong là không làm gì ngớ ngẩn như sai tên file, in sai format, ... 

Theo em được biết thì chị từng có thời gian “gap year” và học tại trường Đại học Ngoại thương thay vì là trường Đại học Công nghệ, trước khi chị chuyển sang học chuyên ngành Khoa học máy tính ở NTU. Lý do nào đưa chị đến với quyết định đấy?

Thích một cái là có tấm huy chương thì chọn học trường nào cũng được, thậm chí là FPT cũng tuyển thẳng với học bổng toàn phần, tuy vậy chị chọn Ngoại thương mà không cần suy nghĩ nhiều. Chị luôn xác định là sẽ đi du học bằng mọi giá, vì vậy tiếng anh là điều kiện cần để chị đạt ước mơ đó và chị chọn Ngoại thương vì nghĩ rằng có thể trau dồi thêm tiếng anh. Nào ngờ 1 năm đi học thì lại mê học toán nâng cao vì thầy dạy siêu dễ thương, rất hứng thú với môn kinh tế học vĩ mô và vi mô, và tích cực tham gia câu lạc bộ truyền thông vì muốn mình trở nên năng động hơn, và tiếng anh trở thành 1 phần rất nhỏ trong khoảng thời gian chị học ở Ngoại Thương 😁. Lựa chọn đó đã cho chị những trải nghiệm đầy màu sắc và quen biết những anh chị bạn bè rất tử tế và năng động.

Khi quyết định du học Singapore, đâu là yếu tố chị chọn Singapore là điểm đến cho 4 năm đại học của mình? Tại sao chị chọn trường NTU thay vì các trường khác ở Singapore?

Chị nghe nói về du học Singapore từ các bạn cùng thi quốc tế khác. NTU và NUS đều là trường có rank tốt và hỗ trợ 80\% học phí nên phù hợp với tài chính của nhà chị nữa. Còn chọn NTU vì NTU tuyển thẳng khi có huy chương, còn NUS vẫn cần IELTS 6.5 trong khi tiếng anh của chị thì kém hơn. Có thể nói với tiếng anh cùi của chị, NTU là lựa chọn duy nhất và cũng dễ dàng nhất, nói chung là chị thấy mình quá may mắn, như thể có ông bà ở trên trời độ vậy. Có cơ hội nhưng nắm được cơ hội thì cũng nhờ bản thân. Mặc dù tiếng anh cùi nhưng chị đã tự tra online để apply, chọn ngành, làm giấy tờ một mình vì nhà không có ai biết tiếng anh, hỏi han khắp nơi để hoàn thành mọi thứ đúng hạn. Thậm chị là chị cũng tìm hiểu và biết tới học bổng Asean, và chuẩn bị rất kĩ để phỏng vấn cho học bổng đó và may mắn chị đã đỗ, học bổng Asean không chỉ cover 20\% học phí còn lại mà còn hỗ trợ chi phí ăn ở 4 năm học đại học.

---

Kể thêm vài mẩu chuyện đáng nhớ về chuyện đi thi Quốc tế

Chuyện 1: Không rõ bây giờ thế nào nhưng 2011 là đội tuyển thi quốc tế VN của nhiều môn (Sinh, Lý, Hoá, Tin) đều ở tập trung tại ký túc xá trường THPT Chuyên Hà Nội Amsterdam trong khoảng hơn 1 tháng trước kì thi, bởi vì có rất nhiều bạn đến từ mọi miền trên đất nước. Trường lúc đó mới xây xong, lại là vào đợt nghỉ hè nên không có ai trừ tụi mình, có cảm giác rất VIP khi dường như cả ngôi trường rộng lớn xinh đẹp đều dành cho tụi mình vậy. 

Chuyện 2: Các đội tuyển đều có trợ cấp đi lại và tiền ăn hàng tuần. Đội tin mình hàng ngày bắt taxi đi đi về về trường đại học công nghệ, trưa thì cùng nhau tự đi ăn, cuối tuần thì đặt đồ ăn ở căn tin trường hoặc tự túc lo đồ ăn. Đội tin mình thường chọn ăn đồ kí túc cho tiện, có đội Hoá ngày nào cũng 2 chuyến taxi ra Big C Trần Duy Hưng để ăn tiêu cho hết. Hài nhất là toàn bị các bác taxi mắng vì đi quá gần, cách có 4 phút.

Chuyện 3: Đội tin với hoá mỗi đội một vẻ. Các bạn Tin hướng nội, yên tĩnh bao nhiêu thì đội Hoá vui vẻ, ồn ào bấy nhiêu. Thình thoảng đội Hoá sẽ qua phòng mình tám chuyện, vì mình ở với một bạn đội Hoá. Nhiều khi cười đùa ầm ĩ quá, các bạn nam đội Tin ở phòng đối diện phải sang "nhắc nhở nhẹ", be bé cái mồm thôi cho tớ còn code.

Chuyện 4: Mình ở cùng phòng với bạn Quý (đội tuyển Hoá), mặc dù ở tận TP HCM nhưng mẹ Quý cũng ra ở cùng để chăm sóc con. Phòng mình lúc nào cũng sực mùi đồ ăn, cứ vài ngày là mẹ mình lại qua trường tiếp tế đồ, còn mẹ Quý nấu đồ chay bằng nồi cơm điện siêu ngon, thế nên mình với Quý vẫn tăng cân vù vù dù là ôn thi căng thẳng.

Chuyện 5: Có hôm sáng mới mở mắt cả bọn vừa ngồi chưa ấm chỗ, thầy Vinh vào giao đề bài "Cho 2 xâu dài miên man. Tìm xâu con chung.", rồi đi mất. Cả lũ nhìn nhau cười vì không biết làm thế nào. Trưa thầy quay lại hỏi làm được gì rồi, cả lũ lại nhìn nhau hỏi thầy "dài miên man là dài bao nhiêu hả thầy", thầy bảo "miên man là rất dài, rất rất dài, dài miên man." rồi lại đi mất, để lại cả lũ hoang mang bất tận.

Chuyện 6: Được gặp anh Khúc Tuấn - huyền thoại của Việt Nam lúc đó. Anh Tuấn sáng đến ra đề thi, trong lúc bọn mình làm bài chưa xong thì anh không chỉ làm mà còn sinh test và trình chấm. Ăn trưa xong, trong lúc bọn mình đang ngủ gục trên bàn 1 tiếng thì anh không ngủ mà chuẩn bị đề và test cho bài buổi chiều.

Chuyện 7: Ngày cuối cùng của năm cấp 3, vẫn là ngày ôn luyện của mình. May mà chỗ học của mình ngay cạnh chuyên Sư Phạm, nên học xong mình vẫn có thời gian chạy qua lớp để kịp chụp cùng các bạn cùng lớp những tấm ảnh cuối cùng của thời cấp 3. Nghĩ lại thấy mình đã bỏ lỡ nhiều điều năm cấp 3 khi học đội tuyển là không cần phải lên lớp nhiều, đánh đổi lại mình cũng có những trải nghiệm đáng nhớ với đội tuyển mà không phải ai cũng có được.

Chuyện 8: Trong kì thi quốc tế, có một phòng được sắp xếp cho sinh hoạt chung cho tất cả các thí sinh, nhưng cứ giờ nghỉ hay ăn tối xong là mình thấy rất nhiều bạn vào trong đó. Một lần mình vào đó thì ngạc nhiên khi thấy phòng không khác gì quán net, người chơi đế chế, người chơi bắn súng rôm rả. Vậy mà mình cứ tưởng các bạn vào đó ôn tập cùng nhau.

Chuyện 9: Đề thi quốc tế có cả tiếng anh và tiếng việt. Với tiếng anh vượt trội của mình, mình đã chọn đọc đề tiếng việt. Mà vẫn hiểu sai đề!!! Kết quả bài 1 ngày 1 mình được 0 điểm, trong khi đó là bài dễ nhất.

Chuyện 10: Năm mình thi có tourist, lần thứ 6 liên tiếp thi IOI và trước đó vừa vô địch. Mình đã có dịp chơi chung đội cùng Idol khi tham gia trò chơi được tổ chức giữa 2 ngày thi.

Chuyện 11: Năm đó chỉ có 4 nữ thì IOI, nên mình đã được tặng hoa và quà từ một số các bạn thí sinh nam nước khác.

Buổi phỏng vấn đến đây cũng kết thúc rồi. Thay mặt VNOI, em xin cảm ơn chị Yến đã dành thời gian chia sẻ những câu chuyện vô cùng thú vị và đầy cảm hứng về hành trình "chinh chiến" của mình. Năm mới Bính Ngọ sắp đến, Ban biên tập chúc chị và gia đình luôn dồi dào sức khỏe, rạng rỡ và tiếp tục gặt hái thêm nhiều thành công rực rỡ tại Google cũng như trong cuộc sống tại Singapore. Hy vọng sẽ có cơ hội gặp lại chị trong những hoạt động sắp tới của cộng đồng VNOI!