Giới thiệu

Khách mời của số Tạp chí VNOI Xuân Bính Ngọ sẽ là về một gương mặt kỳ cựu đứng sau sự vận hành kỹ thuật của nhiều kỳ thi lập trình lớn tại Việt Nam. Từng là học sinh dự tuyển Tin học tại trường THPT Chuyên Khoa học Tự nhiên và tốt nghiệp trường Đại học danh giá École Polytechnique (Pháp), Hùng đã chọn trở về Việt Nam để tiếp tục đóng góp cho cộng đồng. Với vai trò là một trong những thành viên đời đầu của Team Kỹ thuật VNOI, Hùng đã góp công lớn trong việc xây dựng hệ thống VNOJ và tổ chức các kỳ thi ICPC Regional. Hãy cùng chúng mình trò chuyện để lắng nghe những chia sẻ về hành trình du học, những "bí mật" hậu trường setup máy thi và góc nhìn của anh về hệ sinh thái lập trình thi đấu tại Việt Nam!

---

Interviewer: Phan Nhật Lam Phương - Ban biên tập tạp chí VNOI

Phỏng vấn

Ngày hôm nay, chúng ta sẽ cùng trò chuyện cùng anh Trần Hùng, cựu sinh viên École Polytechnique và thành viên chủ chốt của Team Kỹ thuật VNOI!

Là một sinh viên tốt nghiệp Trường Bách khoa Paris (École Polytechnique), vì sao Hùng lại chọn quay lại sinh sống và làm việc tại Việt Nam?

Đứng từ góc độ là một người đã sống và học tập tại Việt Nam 18 năm, sau đó quyết định sang du học tại Bách khoa Paris thì mình nhận thấy một điều là… dù đi ra nước ngoài, mình cũng đã trải nghiệm đi rất nhiều nước rồi, thì đến cuối cùng mình vẫn quyết định quay lại Việt Nam. Một phần là do lối sống của mình phù hợp hơn với việc sinh sống và làm việc tại Việt Nam, hoặc ít nhất là các nước Châu Á. Mình không quá quen với lối sinh hoạt và làm việc của người dân địa phương tại phương Tây. Cái thứ hai nữa là mình cũng đã có những dự định và công việc chuẩn bị sẵn ở Việt Nam rồi, cho nên mình trở lại Việt Nam để tiếp tục sự nghiệp luôn.

Anh có thể chia sẻ lý do anh chọn du học tại Đại học Bách khoa Paris thay vì những điểm đến khác không?

Thật ra thì câu hỏi này cũng khó vì ban đầu mình không hề có dự định đi du học (cười). Mình bắt đầu quyết định lựa chọn trường ở một thời điểm khá là muộn để nộp hồ sơ du học Mỹ, và hồ sơ của mình thì không quá mạnh để nộp những trường top đầu như ở Singapore, hay ở Hàn Quốc, Nhật Bản. Thì Bách khoa Paris là một trong những trường hiếm hoi có mở đăng ký muộn nên là mình nộp vào đợt cuối cùng của bên đó, và tình cờ làm sao thì mình đỗ luôn. Lúc đấy mình cũng đang khá là “máu”, đang có một cái sự nhiệt huyết nào đấy vô cùng lớn với việc đi nước ngoài và trải nghiệm những gì mà thế giới bên ngoài có thể đem lại cho mình được, ví dụ như đi sang Châu Âu chẳng hạn. Cho nên mình quyết định đi học École Polytechnique như là một kiểu thử thách bản thân, để xem là mình có thể hòa nhập với môi trường sống ở nước ngoài được đến đâu. 

Trường ĐH Bách khoa Paris nổi tiếng với kỳ thi đầu vào cực khó và chương trình đào tạo 'kỹ sư đa năng'. Trực tiếp học tập tại một ngôi trường danh giá như vậy, Hùng cảm thấy môi trường ở Pháp có điểm gì khác biệt so với môi trường chuyên Tin mà Hùng từng gắn bó ở Việt Nam không?

Cái này phải phân biệt khá là kỹ, bởi vì trường mình nổi tiếng với kỳ thi đầu vào khó là có, nhưng đấy là với hệ thống Kỹ sư truyền thống của trường. Trường mình chia ra hai hệ thống sinh viên, một hệ là hệ thống Kỹ sư tiêu chuẩn của trường, nhưng mình không học theo hệ đấy. Nếu mà nộp hệ Kỹ sư thì mình sẽ phải thi đầu vào các thứ đầy đủ như tất cả các sinh viên khác. Thay vào đấy thì mình quyết định học Cử nhân khoa học, và mình lựa chọn ngành song bằng Toán và Khoa học máy tính. Với hệ Cử nhân thì mình không cần phải thi đầu vào mà chỉ cần tham gia một buổi phỏng vấn để đánh giá năng lực là đủ.

Trực tiếp học tập tại một ngôi trường danh giá như vậy, Hùng cảm thấy môi trường ở Pháp có điểm gì khác biệt so với môi trường chuyên Tin mà Hùng từng gắn bó ở Việt Nam không?

Thực ra để mà nói nó có khác biệt hay không thì cũng không quá là khác biệt, đứng từ góc độ học tập và làm việc trực tiếp của mình tại trường. Vì bản chất trường Bách khoa Paris là một trường kỹ sư quân đội, cho nên những thứ liên quan đến môi trường học, giảng viên, lịch trình, thậm chí đến những cái lựa chọn môn và hoạt động bên lề nó khá là quy củ. Thực tế mà nói thì không khác gì mình học cấp ba cả, các môn gần như đã được chọn sẵn rồi. Mình chỉ có chọn nhóm ngành, đến năm 2, năm 3 thì mình sẽ lựa chọn một vài môn phụ trợ thôi chứ cũng không có khác biệt quá nhiều. Nói chung là sau ba năm học tập và làm việc tại đấy, mình cũng như là tất cả các bạn sinh viên Việt Nam cùng khoá tại Bách khoa Paris hệ cử nhân thì đều công nhận một điều là quá trình học tập không hề khác biệt so với bọn mình học cấp ba tại Việt Nam cho lắm, thậm chí là có thể hơi bị bó buộc, quy chuẩn quá khi mà đem ra so với các đại học ở Việt Nam. Các trường đại học ở Việt Nam cho mình những lựa chọn môn học các thứ đa dạng hơn rất nhiều. Ở Bách khoa Paris mình phải lựa chọn một vài môn trong đúng một vài môn đấy thôi, mình không có quá nhiều sự lựa chọn. 

Bắt đầu làm việc tại VNOI từ khóa TNV Gen 1, Hùng có thể chia sẻ đôi nét về hành trình của bản thân tại VNOI được không?

Thực ra thì TNV Gen 1… Mình là một trong những người ngồi lọc đơn đời đầu luôn. Mình nghĩ nếu mà đứng từ góc độ của mấy anh em VNOI lúc mà bắt đầu thành lập và làm việc dưới sự bảo trợ của Hội Tin học thì có thể coi là mình vào từ Gen 0, trước Gen 1 luôn. Hành trình của mình tại VNOI cũng không có gì quá nổi bật, tại vì trong khoảng thời gian từ đó đến giờ mình cũng dành đâu đó 3 năm ở nước ngoài rồi. Các hoạt động của VNOI mình cũng không có cơ hội tham gia trực tiếp được. Mình tham gia VNOI từ lúc bắt đầu thành lập VNOJ, có thể lấy mốc từ ngày thành lập VNOJ luôn. Mình tham gia dưới tư cách là thành viên Team Kỹ thuật, hỗ trợ anh Lê Duy Thức. Hồi đó team khá là bé, bọn mình làm giống như để vui thôi. Gần như là hoạt động vui chơi giải trí, đồng thời vẫn có thêm một chút kỹ năng bên lề. Mình vào sau khi được anh Vương Hoàng Long giới thiệu vào VNOI làm kỹ thuật. Mình cùng với anh Thức đã cùng nhau phát triển, gây dựng hệ thống VNOJ. Bây giờ mặc dù mình không còn làm việc trực tiếp với nền tảng VNOJ nữa, nhưng để mà nói thì hồi đấy khá là nhiều kỷ niệm. Bọn mình bắt đầu từ những cái bước nhỏ nhất, từ học cách tự thiết kế website, mặc dù không có bất cứ nền tảng nào về design cả. Hồi đấy team còn không hề có designer. Sau đó là bọn mình cũng ngồi học, tìm tòi, nghiên cứu về những cái mảng mà bọn mình chưa bao giờ tiếp cận, như là về database, lập trình web, backend, frontend, API các thứ. Nói chung là bọn mình gần như là những sinh viên không có bất cứ cái nền tảng nào và chỉ đang làm một cái project nhóm trên trường thôi. Ngày đấy thì VNOI có cấu trúc bé, chỉ bằng 1/10… 1/50 so với bây giờ thôi, cực kỳ bé. Đôi khi là Team Kỹ thuật của bọn mình sẽ có những cái buổi gọi là ăn mừng vì hôm đấy đạt được đâu đó tầm 1-2000 lần nộp bài của các bạn học sinh Việt Nam chẳng hạn. Sau đó, team cũng bắt đầu phát triển dần, bắt đầu nhận lại được những sự công nhận từ phía bên ngoài, và team cũng bắt đầu tham gia trực tiếp những kỳ thi như là ICPC. Mình tham gia trực tiếp vào kỳ thi ICPC dưới vai trò là kỹ thuật viên của VNOI từ năm 2021 hay 2022, mình không nhớ rõ nhưng mà là năm tổ chức ở Trường Đại học FPT. Đó cũng là lần đầu tiên mình tham gia tổ chức một cái hoạt động quy mô toàn quốc như vậy. Và sau khoảng độ 5 năm làm việc liên tục với kỳ thi ICPC, cũng như là liên tục phát triển VNOJ, và mở rộng ra thành hệ thống thi các thứ của VNOI thì có thể nói hành trình của mình đến đây khá là trọn vẹn rồi. Mình đã làm được tất cả những gì mà mình có thể làm cho Team Kỹ thuật của VNOI. Mình cũng đã có những bạn TNV khoá sau mà bây giờ có tham gia vào đội ngũ kỹ thuật chính đi tổ chức các kỳ thi cùng mình. Những bạn ấy đều là những bạn có kinh nghiệm ngang, thậm chí là tốt hơn mình so với hồi mình bắt đầu vào VNOI. Mình cảm giác là hành trình của mình tại VNOI là đang cực kỳ hoàn thiện rồi. 

Hùng đánh giá đâu là thành tựu lớn nhất mà bản thân đạt được trong thời gian là một TNV VNOI?

Thành tựu lớn nhất của mình có lẽ là việc mình tham gia tổ chức được kỳ thi ICPC, và trong những lần mình tổ chức, thành công nhất thì là năm 2023. Mình được tham gia tổ chức kỳ thi ICPC vòng Championship khu vực Châu Á - Thái Bình Dương thay vì là vòng Regional. Bởi vì đấy là năm đầu tiên mà Team Kỹ thuật VNOI được làm việc phối hợp song song, đồng thời với đội kỹ thuật của các trường đại học khác. Mình nhớ năm đấy là của Đại học Tokyo tham gia phối hợp vận hành hệ thống chấm bài, còn phía Việt Nam là vận hành hệ thống máy thi. Năm đấy cũng là năm mà mình không còn làm VNOJ nữa mà mình chuyển sang một bộ phận khác là team thiết kế máy thi cho các kỳ thi chính thức của Việt Nam, bao gồm ICPC và VNOI Cup. Đấy là lần đầu tiên mà hệ thống máy thi được đem ra sử dụng chính thức cho một kỳ thi quốc tế có sự góp mặt của các bạn thí sinh nước ngoài. Mặc dù có rất nhiều vấn đề phát sinh trong quá trình từ khâu chuẩn bị, ví dụ là giai đoạn chuẩn bị thì mình đã ở Pháp, mình phối hợp với team là cực kỳ khó khăn. Có những hôm để làm việc với các bạn ở Việt Nam là mình phải thức đêm và dậy sớm để khớp được múi giờ với Việt Nam. Bản thân quá trình mình tổ chức thi cũng gặp rất là nhiều vướng mắc, nhưng mà bởi vì những cái vướng mắc đấy được giải quyết và đem tới một kỳ thi vô cùng thành công thì mình nhận ra rằng đấy có thể được coi là một trong những thành công lớn nhất của mình trong quá trình làm việc tại VNOI cũng như là tham gia tổ chức các kỳ thi quốc gia và quốc tế như ICPC.

Được biết anh Hùng tham gia dev máy thi từ rất sớm, và anh đã đảm nhiệm vai trò 'full-stack' từ khâu lên ý tưởng, sketch figma, dev,... để ra 1 máy thi chống cheat tối ưu nhất có thể trong kì thi VNUOI. Anh có thể chia sẻ thêm về bản thảo Figma của máy thi lúc đó không?

Cái máy thi mà lần đầu tiên mình được tham gia thiết kế trước khi mình vào VNOI, đấy là một trong những dấu mốc đáng nói nhất của mình để mà được cộng đồng VNOI chú ý và mời mình vào thông qua một vài lời giới thiệu tới từ thầy của mình. Máy thi đấy không có bất cứ một cái design nào quá là đặc biệt cả, nó được dựa hoàn toàn vào hệ thống thi trên máy ảo của kỳ thi IOI năm đó tại Singapore. Thực ra là mình không hề thiết kế, mình chỉ đơn giản là đem về và sửa đổi lại các thông số kỹ thuật của nó, thêm thắt một vài thứ liên quan để mà nó phù hợp hơn với điều kiện thi của Việt Nam. Cái máy đấy mình không hề sketch, không hề lên ý tưởng quá nhiều, cũng không dev nhiều đến vậy, gần như chỉ là đưa từ bản máy ảo của IOI sang thôi. Nhưng mình cũng không phản đối rằng cái máy thi đấy là nền tảng để mà sau này mình lên ý tưởng và xây dựng hệ thống máy thi cho ICPC bây giờ. 

Được biết anh Hùng từng theo học dự tuyển Tin học tại chuyên KHTN. Theo anh, nền tảng học tập trong thời gian dự tuyển có hỗ trợ gì cho anh trong công việc (ở cả VNOI và Pendle) sau này không?

Khoảng thời gian mình học dự tuyển, mặc dù mình chỉ tham gia học dự tuyển 1 năm thôi nhưng mà sự gắn bó của mình với dự tuyển của trường chuyên Khoa học tự nhiên, ĐHQG Hà Nội hồi đấy có thể coi là kéo dài xuyên suốt quá trình mình học cấp ba luôn, bởi vì mình không quá đam mê với việc học các môn trên lớp. Hầu hết thời gian mà mình dành ra là mình học tin trong suốt năm lớp 10. Sau đấy thì đến năm lớp 11, lớp 12 thì gần như là mình dành thời gian để chạy những cái project nhỏ, ví dụ như năm lớp 11 là năm mình bắt đầu tham gia tổ chức kỳ thi VNUOI sau khi mình không đỗ đội tuyển (cười). Cũng nhờ cơ hội được tham gia tổ chức kỳ thi VNUOI đấy thì khi lên lớp 12, mình được VNOI chú ý tới và được mời tham gia dưới vai trò kỹ thuật. Sau đó cả năm lớp 12 là hành trình khởi đầu của mình tại VNOI cùng với đội ngũ kỹ thuật luôn, từ thời điểm mà bắt đầu hình thành VNOJ cho đến tổ chức ICPC năm đầu tiên. Việc học dự tuyển có hỗ trợ mình về mặt kiến thức nền tảng thì chắc chắn là có, nhưng mà không quá nhiều, bởi vì bản thân mình cũng không quá là mạnh về mặt thuật toán. Nhưng mà một trong những kỹ năng hiếm hoi mà dự tuyển đem lại cho mình là khả năng tư duy. Ví dụ là khi các bạn tham gia một kỳ thi kéo dài 5 tiếng như ICPC, đây là một kỳ thi khó, nhưng mà khoảng thời gian để giải quyết vấn đề của người tham gia sẽ kéo dài trong vòng 5 tiếng đấy và ta có thể sắp xếp thời gian tuỳ theo quyết định và trình độ của cả đội. Mình không tham gia thiết kế thuật toán hay bất cứ cái gì liên quan đến thuật toán cả, nhưng mà khi một sự cố xảy ra giữa giờ thi, thì cái khoảng thời gian mà mình được cho phép để xử lý những cái sự cố đấy nó chỉ rơi vào tầm đâu đấy tối đa 5-10 phút. Cái quá trình học dự tuyển đã dạy cho mình cách để mà ứng biến với những cái tình huống mà nó bất ngờ nhất, nó dạy cho mình cách tư duy của tin học. Tư duy của tin học khác hẳn so với tư duy của những bộ môn khác. Dự tuyển đem lại cho mình một trong những cái kỹ năng nền tảng nhất, đó là tư duy để mà xử lý những cái tình huống theo nhiều cách khác nhau chứ không bao giờ bắt buộc phải là một cách duy nhất. Chắc đấy là điều tuyệt vời nhất mà dự tuyển đem lại được cho mình rồi, những cái kỹ năng như là phân tích xử lý tình huống, cũng như là xử lý rủi ro trong thời gian ngắn trong mảng tin học này.

Trong năm qua, Team Kỹ thuật đã phụ trách tổ chức kỳ thi ICPC Asia HCMC Regional 2025 - kỳ thi lập trình offline có quy mô lớn nhất khu vực ICPC Asia Pacific. Vậy đội ngũ đã triển khai những giải pháp và phương án kỹ thuật nào để đảm bảo kỳ thi diễn ra ổn định và trơn tru?

Thực ra giải pháp và phương án kỹ thuật thì cũng không hẳn… Nói chung đội ngũ kỹ thuật vẫn làm việc với trường khá là đều đặn để đảm bảo hệ thống máy thi được vận hành trơn tru nhất. Tuy nhiên là không thể phủ nhận một điều là những cái vấn đề kỹ thuật nó sẽ phát sinh thế nào vào những cái thời điểm mà mình hoàn toàn không để ý, ví dụ như việc kiểm tra máy thi, đường mạng các thứ… Những cái đấy phải thì chỉ có thể hoàn thành trong môi trường thi, bởi vì khu vực thi thì sẽ chỉ được setup trước ngày thi chính thức độ 1-2 ngày mà thôi. Với thời gian gấp gáp như vậy thì gần như bọn mình không có quá nhiều phương án chuẩn, chủ yếu là tới trực tiếp và kiểm máy xem có hoạt động tốt hay không, đường mạng như nào, đôi khi là điện đóm các thứ có trục trặc hay không. Hầu hết các phương án kỹ thuật để đảm bảo kỳ thi diễn ra ổn định là được đưa ra trong quá trình thi, phụ thuộc vào tình huống xảy ra ở trong kỳ thi đấy. Ví dụ như là máy đột ngột bị đơ chẳng hạn thì phải đưa ra phương án như nào? Giải quyết tắt bật máy đi là được hay là sẽ phải thay ổ cứng, thay phần cứng, hay đơn giản là thay sang nguyên một cái case khác. Đôi khi những cái cách giải quyết nghe nó rất là hiển nhiên ấy, ví dụ như là thay hẳn máy thi bằng một cái máy thi khác chẳng hạn, rồi cho các bạn thí sinh thi tiếp. Nhưng mà đôi khi tính nghiêm trọng của cái sự cố nó không quá cao để bọn mình sử dụng những phương án đấy mà sẽ sử dụng những cái thủ thuật khác để đưa cái máy trở lại.

Tại ICPC Asia HCMC Regional 2025, có những vấn đề kỹ thuật nào đã diễn ra tại địa điểm thi mà Team Kỹ thuật không lường trước được? Những giải pháp mà Team đã đưa ra để xử lý những vấn đề đó là gì?

Vấn đề kỹ thuật bất ngờ của kỳ thi vừa rồi thì không có quá nhiều. Cái này thực ra thì… kỳ thi nào cũng sẽ có những cái vấn đề phát sinh giữa chừng mà mình và team không lường trước được, hầu hết là những cái vấn đề liên quan đến mất mạng giữa chừng này, máy bị đơ, hoặc đơn giản là thí sinh không biết cách sử dụng chính cái máy thi đấy mặc dù đã được hướng dẫn rồi. Thực ra đấy là những cái vấn đề mà nó không quá nghiêm trọng, nhưng nó vẫn sẽ ảnh hưởng phần nào tới cái quá trình thi của các bạn thí sinh. Tại vì dù vấn đề đấy nghiêm trọng hay không sẽ dựa vào việc là nó ảnh hưởng trực tiếp tới cái quá trình thi của các bạn thí sinh như nào. Thường những vấn đề như vậy, ví dụ là mạng bị chập chờn thế này thế kia, bọn mình sẽ xử lý bằng cách là thay thế linh kiện chứ không tương tác vào phần mềm quá là nhiều. Trong quá trình tổ chức bằng hệ thống máy thi do VNOI phát triển trong khoảng 2-3 năm vừa qua thì mình nhận thấy một điều là vấn đề hầu hết không nằm ở phần mềm, bởi vì nếu mà vấn đề nằm ở phần mềm thì tất cả các máy thi đều sẽ bị. Những cái vấn đề bất ngờ mà không lường trước được thì thường nó sẽ chỉ nằm gọn trong vấn đề phần cứng mà thôi. Khi mà vấn đề phần cứng xảy ra thì thường bọn mình chỉ đưa ra phương án thay hết là được, đổi chỗ các bạn sang một máy khác, thay máy các bạn, sau đó chuyển code sang. Tất cả chỉ thế thôi chứ bọn mình không có quá nhiều phương án để xử lý những sự cố liên quan đến phần mềm, chỉ có sự cố phần cứng thôi.

Đằng sau những kỳ thi offline mượt mà là những buổi setup không ít rắc rối. Hùng có thể chia sẻ về một kỷ niệm "nhớ đời" khi setup máy mà Team đã phải nỗ lực xử lý để kịp tiến độ không?

Nói chung là tổ chức ICPC, với những bạn mà đã tham gia ICPC trong vài năm trở lại đây và tham gia vài ba đợt liên tục thì sẽ để ý một điều là sẽ có những năm mà các bạn được thi trong phòng máy, cũng như là những phòng mà có sẵn hệ thống đường mạng, đường điện. Với mình những năm đấy là những năm tổ chức dễ thở nhất, bởi vì mình sẽ không phải lo bất cứ vấn đề gì liên quan đến đường mạng, đường điện các thứ, và các phòng được chia ra với cái bố cục tối ưu để vận hành một cái phòng máy. Cái vấn đề nó sẽ chỉ phát sinh với những năm mà mình cần tổ chức ở những khu vực lớn, ví dụ ở thư viện như năm vừa rồi, hoặc là như năm ở UET tổ chức tại nhà thi đấu, là những cái môi trường mà chưa bao giờ được thiết kế để phục vụ những kỳ thi trên máy tính như này cả. Hầu hết những cái kỳ thi đấy thì những cái sự cố phát sinh ra không thể nào mà trách được phía trường tổ chức, cũng như là không thể nào trách được các đội ngũ kỹ thuật của các bên cả, bởi bản thân những cái môi trường đó không hoàn toàn được sinh ra và tối ưu để phục vụ cho những kỳ thi như này. Và với thời gian chuẩn bị quá là gấp rút thì bọn mình cũng khó mà test được. Kỷ niệm nhớ đời nhất thì chắc là năm đầu tiên mà mình đi tổ chức thi tại FPT. Nếu mà các bạn đã từng lên cơ sở của Đại học FPT trên Hoà Lạc để học tập và làm việc thì các bạn sẽ đều nhận thấy một điều là hệ thống mạng… Bây giờ thì mình không biết thay đổi như nào, nhưng mà năm đấy thì hệ thống mạng phụ thuộc 100% vào wifi, và kết cấu toà nhà lúc đó không hoàn toàn tối ưu cho việc kết nối các máy thi, lúc đó là sử dụng laptop, lên với hệ thống wifi của trường tốn cực kỳ nhiều công setup cho bên phía nhà mạng, cũng như là tốn cực kỳ nhiều công đi thu thập địa chỉ IP, nói chung là đi xử lý từng máy một cách thủ công như thế 130 máy cho kỳ thi ICPC, và trước đó là đâu đấy 500 máy cho kỳ thi Olympic Sinh viên. Bọn mình cần phải đi lấy thông tin mạng máy các thứ thủ công bằng tay hết. Mạng năm đó thì vô cũng chập chờn, đến độ mà ngày cuối cùng trước khi chuyển từ Olympic Sinh viên sang ICPC, bọn mình cần phải reset tất cả các máy về hiện trạng ban đầu để mà các bạn chuẩn bị tham gia kỳ thi, lúc đó team không thể nào chạy các lệnh xoá file trong máy từ xa được mà phải chuyển những cái file script từ trên một máy ra các USB để các bạn kỹ thuật chạy từng máy một và thực hiện thao tác thủ công. Rất may là đến hôm thi chính thức thì cũng có sự hỗ trợ của trường để mà bổ sung thêm các điểm mạng phân bố đồng đều hơn để kỳ thi diễn ra trơn tru nhất. Nhưng mà ít nhất là những gì xảy ra trong quá trình setup vào ngày trước khi mà ngày thi chính thức diễn ra, mình không muốn trải nghiệm lại cái đấy thêm một lần nào nữa (cười). Đó cũng là lần đầu tiên mà mình được trải nghiệm phải ngồi lại setup máy thi tới hơn 10-11 giờ đêm thì mới được trở lại khách sạn và chuẩn bị trong ngày thi chính thức. Hôm đấy có thể nói là, ác mộng thì ác mộng thật, nhưng mà nó cũng diễn ra thành công rồi, mình cũng coi như là một trải nghiệm vậy. 

So sánh tương quan giữa hệ thống máy chấm tại các kỳ thi ICPC tổ chức tại Việt Nam với các kỳ thi ICPC quốc tế khác, Hùng thấy có những điểm vượt trội nào mà máy chấm của VNOJ có được so với những bên khác? Ngoài ra có những hạn chế hay nhược điểm nào mà Team Kỹ thuật đang muốn khắc phục hay không?

Ưu điểm thì… nếu đề cập tới VNOJ thì thực ra mình không có quá là nhiều hiểu biết về các hệ thống thi bên ngoài được setup nào. Bởi vì thực ra với một kỳ thi quy mô 100-150 đội như ICPC Regional tại Việt Nam, hoặc là như ở khu vực của mình, hồi mình học đại học là khu vực Tây Âu, thì thực ra cái điểm khác biệt nó không quá là rõ rệt. Hệ thống thi thì sẽ chỉ cần cái sức chịu tải để phục vụ cho độ 100-200 máy, thì nó không quá là khó để mà thiết lập. Có lẽ điểm vượt trội duy nhất của VNOJ so với những hệ thống thi như Kattis hoặc DOMjudge của nước ngoài là hệ thống đấy được tối ưu hoàn toàn, dịch thuật các thứ đầy đủ. Ví dụ như là đọc bài như nào, nộp bài, xem điểm, xem bảng rank là đã được VNOI cập nhật và tối ưu theo từng ngày. Chắc là điểm cộng lớn nhất của hệ thống VNOJ là bọn mình có quyền được nâng cấp liên tục và đưa ra những cái phương án tối ưu, tốt nhất để giúp kỳ thi vận hành trơn tru nhất có thể. Với các bên nước ngoài thì nó sẽ khó hơn ở một điểm là những cái hệ thống thi cần phải tung ra những cái bản cập nhật ổn định và sẽ được sử dụng lâu dài trong vài ba năm, chứ không mấy khi mà được cập nhật và đưa vào sử dụng liên tục như những gì mà VNOI đang làm. Hạn chế duy nhất của VNOJ, hoặc thậm chí là hệ thống máy thi của mình so với các điểm thi khác ở quốc tế thì chắc sẽ nằm ở đội ngũ kỹ thuật, bởi vì mặc dù là đội ngũ kỹ thuật của VNOI được tạo nên bởi những cá nhân xuất chúng của nền Tin học Việt Nam thời đó rồi, và sau nhiều năm cũng gây dựng được một đội ngũ anh em kỹ thuật gọi là có trình độ, tuy nhiên bọn mình vẫn chỉ là những sinh viên hoặc là những sinh viên mới ra trường. Khi mà tham gia tổ chức những kỳ thi đấy thì nó sẽ có rất là nhiều vấn đề, ví dụ là bọn mình gần như chỉ biết về phần mềm, trong khi các đội kỹ thuật ở ICPC khu vực Mỹ, Châu Âu, hoặc thậm chí là World Finals thì có rất nhiều người làm những mảng liên quan đến phần cứng, phần mềm, logistic các thứ… Nói chung là đội ngũ kỹ thuật của các bên nước ngoài người ta dày dặn kinh nghiệm rất là nhiều. Với mình thì Team Kỹ thuật của VNOI là có sức trẻ và có sự cầu tiến, với một mong muốn là đưa ra những cái thay đổi nó mang tính đột phá và đem lại sự tiện lợi nhất cho kỳ thi ở Việt Nam. Tuy nhiên thứ mà bọn mình thiếu có thể nói là những nhân tài có khả năng tham gia để mà gây dựng hệ thống này cùng bọn mình. Chủ yếu là vấn đề kỹ năng, trình độ thôi. Mình nghĩ chắc độ vài ba năm nữa thì Việt Nam vẫn sẽ sản sinh ra rất nhiều bạn có trình độ cao không chỉ về thuật toán, mà sẽ có trình độ về những cái mảng nó thiên về kỹ năng mềm như này. 

Nếu có cơ hội, Hùng mong muốn được tới tham dự trực tiếp và học hỏi cách chuẩn bị kỹ thuật của kỳ thi ICPC quốc tế nào? Vì sao?

Thực ra mục tiêu của mình cũng gần như là giống hệt mục tiêu của các bạn đi thi. Nếu mà được đi thì mục tiêu hướng tới của mình sẽ là ICPC World Finals. Với các bạn thí sinh thì hiển nhiên rồi, kỳ thi World Finals là kỳ thi danh giá nhất. Còn đứng từ góc độ kỹ thuật của mình thì kỳ thi ICPC World Finals là một trong những kỳ thi mà có đội ngũ kỹ thuật dồi dào nhất và có trình độ cao nhất, cũng như là hệ thống máy móc setup, những cái phần mềm mà họ đưa ra để sử dụng và vận hành kỳ thi nó được tối ưu bởi những cá nhân có trình độ cao trong ngành. Nếu mình nhớ không nhầm thì trong đội ngũ kỹ thuật của ICPC có những người có tên tuổi trên thế giới rồi. Ví dụ là nếu lần gần nhất mình nghe qua là có co-founder của nền tảng Spotify cũng ở trong đội ngũ kỹ thuật đấy, mình cũng không nhớ vị trí nào, hình như cũng là lead kỹ thuật hay gì đó. Nhưng mà đội ngũ kỹ thuật ở bên phía World Finals là cực kỳ mạnh, và một trong những mong muốn lớn nhất của mình là đi ra ngoài, một phần là để học hỏi những cái kỹ thuật của người ta, và một phần cũng là để mình chia sẻ những cái thay đổi của hệ thống thi tại ICPC Việt Nam. Bởi vì để mà nói thì hệ thống ICPC Việt Nam kể từ khi được VNOI tham gia tổ chức thì nó gần như là tách biệt hoàn toàn so với những gì mà nền tảng ICPC trước đó sử dụng. Và mình rất mong sau này nếu có cơ hội thì sẽ được tham dự kỳ thi ICPC World Finals, dưới vai trò khách mời cũng được hay thành viên kỹ thuật cũng được. Mình rất muốn được tham gia và học hỏi từ những đội ngũ có trình độ như vậy.

Trong những đợt tuyển TNV VNOI, Hùng tìm kiếm những phẩm chất gì khi đánh giá một ứng viên ứng tuyển vào Team Kỹ thuật?

Để mà đánh giá, với mình thì nó sẽ không nặng về việc mà các bạn có giải tại kỳ thi quốc gia hay là các bạn có giải tại những kỳ thi quốc tế hay không. Với mình thì những cái góc độ này nó không quá là quan trọng khi mà tham gia vào việc phát triển ICPC. Thực tế mà nói thì hiện tại trong team thiết kế máy thi của mình thì có những bạn chưa từng thi HSGQG bao giờ. Khi đó thì trình độ của các bạn sẽ không được đánh giá vào cái khả năng tư duy thuật toán nữa, thì thứ mình đặt ra để đánh giá là khả năng tư duy phản biện cũng như là xử lý vấn đề của các bạn. Thường thì khi mà các bạn tham gia phỏng vấn cùng với mình thì gần như mình sẽ không bao giờ hỏi thuật toán hay là các bạn nắm được thuật này thuật kia đến đâu. Thường cái đấy sẽ do leader Team Kỹ thuật của mình là anh Thức sẽ tham gia phỏng vấn những cái kỹ năng học thuật như thế. Còn với mình thì mình sẽ tập trung vào việc phỏng vấn các bạn về những cái kỹ năng mềm, những cái khả năng tư duy xử lý vấn đề, ví dụ cơ bản nhất là mình thường đưa ra một trong những vướng mắc của mình trong quá trình tham gia tổ chức thi. Ví dụ như tình huống đang gặp sự cố về mạng, với những cái điều kiện môi trường cho phép như này thì phương án các bạn đưa ra nó như nào? Đó là những câu hỏi mà gần như không có một câu trả lời nào quá cụ thể mà thường sẽ là để trao đổi giữa mình với các ứng viên để mình đánh giá xem là cái khả năng phân tích, nhìn nhận vấn đề, cũng như là đưa ra phương án giải quyết của các bạn nó ở mức độ nào. Tất nhiên là nếu các bạn có những kiến thức chuyên sâu thì các bạn sẽ đưa ra những cái vấn đề nó chuẩn chỉ, nhưng mà kể cả khi các bạn không có những cái kiến thức quá rõ, ví dụ là các bạn cần phải xử lý một sự cố về mạng mặc dù không có quá nhiều kiến thức về mạng thì các bạn sẽ xử lý như nào. Thì đôi khi các bạn sẽ đưa ra những cái phương án đường vòng, nhưng mà việc các bạn có thể bật ra những cái phương án mà nó khác biệt như vậy so với các ứng viên khác thì có thể chứng minh cho việc là các bạn có một lối tư duy đột phá, và khi gặp phải những tình huống như vậy các bạn cũng có thể xử lý những tình huống đó theo cách mà các bạn cho là tối ưu nhất với cái sự kiện, cũng như là thời điểm xảy ra tình huống và tính nghiêm trọng của nó. Còn lại thì như tất cả các đội TNV khác, bên cạnh những cái về trình độ các thứ thì mình cũng quan tâm về cái độ nhiệt huyết của các bạn nữa, nhất là với Team Kỹ thuật, bởi vì Team Kỹ thuật là một trong những team mà cái sự phát triển của nó không quá rõ giống như những ngày đầu thành lập nữa. Những ngày đầu thành lập thì bất cứ những cái thay đổi nào nó đều sẽ được thể hiện rõ nhất trên hệ thống VNOJ, ở những kỳ thi mà các bạn tham gia. Nhưng mà dần dà về sau thì Team Kỹ thuật nó sẽ hơi thiên hướng là duy trì sự ổn định của nền tảng, đem lại một kỳ thi ổn định hơn. Cho nên là đôi khi nhiều bạn vào thì lại hơi có cảm giác là nó không được nhiều hoạt động được như các bạn ở những team khác liên quan đến mảng học thuật cũng như là cộng đồng của VNOI. Những team đó active hơn rất là nhiều so với Team Kỹ thuật. Với các bạn TNV, đôi khi các bạn sẽ gặp phải những cái vấn đề như là tham gia hoạt động, cũng như là làm quen với các bạn TNV ở các team khác. Đôi khi bọn mình lựa chọn người, một phần cũng muốn nhắm đến những bạn có vibe vui, hoạt bát hơn so với vibe của chính các Lead hiện tại của Team Kỹ thuật, gần như là mấy anh em chẳng bao giờ nói chuyện với nhau, chủ yếu là nói chuyện về công việc. Mục tiêu là cũng chỉ tuyển các bạn mà có kỹ năng mềm tốt và hoạt bát thôi là được rồi, không yêu cầu khá là nhiều.

Trong tương lai, Team Kỹ thuật sẽ có những kế hoạch phát triển ra sao để tiếp tục phục vụ các kỳ thi lập trình thi đấu tại Việt Nam?

Mình không nghĩ là bọn mình có quá là nhiều hướng phát triển nó gọi là đột phá hơn so với thời điểm hiện tại. Với mình thì hiện tại VNOI đang ở một cái giai đoạn cực kỳ là ổn định rồi. Bọn mình sẽ hướng tới duy trì cái sự ổn định này, và cũng sẽ hướng tới là phát triển để đưa sự tiếp cận của những cái nền tảng thi như là VNOJ ra với các trường cấp hai, cấp ba, các trường đại học. Bọn mình muốn đưa việc tiếp cận với tin học trở nên phổ biến và rộng rãi hơn với các bạn trẻ trong nước, các bạn học sinh mà có mong muốn tham gia vào bộ môn lập trình thi đấu này. Còn về mặt phát triển phục vụ các kỳ thi lập trình thi đấu thì bọn mình không có quá nhiều dự định và chủ yếu sẽ hướng tới việc duy trì sự ổn định.

Theo Hùng, giá trị cốt lõi nhất mà VNOI mang lại cho cộng đồng Tin học Việt Nam là gì?

Giá trị cốt lõi nhất của VNOI đem lại cho cộng đồng Tin học Việt Nam nếu mà nói một cách hoa mỹ thì mình có thể tự tin nói là VNOI đang đem lại một nền tảng tối ưu nhất về mặt logistic cho các bạn học sinh, sinh viên, và tất nhiên là cả những giáo viên đang tham gia học tập và giảng dạy trong bộ môn tin học và bộ môn lập trình thi đấu. Bởi vì, để đưa bài giảng lên để các bạn học sinh có thể làm bài cũng như là có một nền tảng vừa học tập và rèn luyện. Trước khi VNOJ tồn tại thì không có quá nhiều nền tảng phục vụ được cái nhu cầu đấy, hầu hết sẽ là những nền tảng nước ngoài, ví dụ như Codeforces, DMOJ,... Ngày xưa mình học trên những nền tảng gần như là thuần tiếng Anh, và nó cực kỳ khó tiếp cận với những bạn học sinh ở vùng sâu vùng xa. Nó rất là khó khăn để tiếp cận với bộ môn này chứ đừng nói là để tiếp cận với bộ môn này bằng một ngôn ngữ khác tiếng Việt. Thì VNOJ đem lại cho các bạn một cái môi trường nó đồng bộ nhất để các bạn học sinh, sinh viên tại Việt Nam có thể sử dụng học tập và làm việc. Các thầy cô có thể đưa những cái bài giảng của mình lên đấy và có luôn một nền tảng để mà các em học sinh có thể tham gia và học trên trực tiếp trên đó. Tóm lại thì VNOJ đang giải quyết một cái vấn đề lớn ở Việt Nam, đó là thiếu đi một cái nền tảng chung cho cộng đồng Tin học Việt Nam để mà tham gia học tập và giảng dạy. VNOJ đang làm rất tốt điều đấy, và đặc biệt nhất là bọn mình đang phát triển hệ thống này một cách hoàn toàn miễn phí, việc thu phí sử dụng 100% chỉ sử dụng cho khâu chi trả tiền hệ thống server.

Nếu không có VNOI, Hùng nghĩ hệ sinh thái lập trình thi đấu ở Việt Nam sẽ thiếu đi điều gì?

Việc mà VNOI không tồn tại ở Việt Nam trong lập trình thi đấu cũng giống như là môi trường giao thông bây giờ mà thiếu đi sự tồn tại của Grab hay là Be chẳng hạn, những cái nền tảng mà gần như bây giờ là nó gắn liền với giao thông vận tải, di chuyển các thứ. Bây giờ Grab và Be là những nền tảng mà hiển nhiên nếu bạn muốn di chuyển, bạn sẽ dùng. Cũng như thế thì cái việc bạn sử dụng VNOI, phương châm mà team hướng tới luôn là cung cấp cho cộng đồng một nền tảng tổ chức thi, học tập, làm việc và rèn luyện trong bộ môn lập trình thi đấu. Và nếu mà không tồn tại VNOI thì sẽ không đảm bảo có một nền tảng có những cái giá trị cốt lõi như là miễn phí, một nền tảng chung cho tất cả học sinh Việt Nam sử dụng học tập, làm việc, và ICPC các thứ như VNOJ.

Hùng thường hay làm gì để giải trí bên ngoài học tập và công việc?

Những thói quen giải trí mà mình có thường chỉ bắt đầu sau khi mình lên đại học. Mình có một vài cách giải trí, thứ nhất là mình chơi game khá là nhiều, game là một trong những hoạt động giải trí mà có thể nói là đã giúp mình vượt qua quãng thời gian học tập và làm việc tại Pháp trong 3 năm vừa qua. Có thể một số bạn sẽ có ý kiến rằng chơi điện tử là xấu, nhưng với mình thì nó không phải là một điều xấu nếu các bạn chơi điều độ. Với khi mình xem đấy là một sở thích của mình thì nghĩa là mình cũng chỉ dừng ở một mức độ nào đó mình chơi vừa đủ. Game là một trong những hoạt động xả stress tốt nhất mà mình có thể tìm được ở một môi trường mà nó không có quá nhiều hoạt động như ở châu Âu, cụ thể hơn là ở Pháp, ở Paris. Tất nhiên, bên cạnh việc mà ngồi trong nhà chơi game thì mình khá là thích đi tham quan các địa danh ở quanh Paris. Thường là sẽ không vì một lý do gì cả, mình sẽ lựa chọn là hôm đó mình sẽ đi dạo, lên phố ăn một cái gì đấy, sau đó là đi dạo dọc sông Seine, hoặc là mình đi tham quan nhà thờ. Đôi khi là mình vào các bảo tàng, một phần là cũng vì bảo tàng ở đó miễn phí cho học sinh, sinh viên. Mình rất hay đi tham quan bảo tàng, những cái nhà thờ, đôi khi là tham quan những cái địa danh như là lâu đài các thứ ở Pháp. Mình không quá quan tâm về việc đi bộ để tốt cho sức khoẻ mà mình chỉ quan tâm tới một việc duy nhất là hầu hết những địa danh mà những người đi du lịch ở Pháp thường rất dễ bỏ qua, họ sẽ chọn chỗ có đông khách du lịch đi nhiều các thứ để đi chơi. Mình thì ngược lại, mình sẽ lựa chọn đi những chỗ nào mà nó thoáng người, gần gũi với cả đời sống của người dân tại khu vực đó để mình cảm nhận được cuộc sống của người ta nó như thế nào. Bên cạnh đấy thì hoạt động nghệ thuật, từ khi học đại học mình cũng học thêm guitar, học nhạc cơ bản các thứ. Nói chung là mình nghĩ với tất cả những cái thói quen hoạt động giải trí đó từ hồi đại học thì nó đã giúp mình trải qua quãng thời gian học đại học cũng như là bây giờ, khi mình có công việc rồi thì nó vẫn là những cái hoạt động giải trí dễ tiếp cận nhất và đem lại cho mình nhiều niềm vui nhất.

Một thói quen nhỏ nhưng Hùng duy trì nhiều năm và cho rằng ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của bản thân?

Mình cũng không biết cái này có là thói quen hay không, nó gần như là một cái phản xạ tự nhiên của mình, đó là khi mà mình gặp một vấn đề gì đấy mà cần phải suy nghĩ rất là kỹ thì mình thường hay nói bật ra thành tiếng kể cả khi ngồi một mình. Cái này không hẳn là tự kỷ (cười). Nghe thì rất giống tự kỷ, nhưng mà chủ yếu là khi mà mình nói thẳng những thứ mình đang nghĩ trong đầu ra thì nó sẽ gần như là một cách để mà mình đối thoại và tiếp nhận những cái thông tin đấy từ một góc nhìn khác so với là mình chỉ nghĩ và giữ nguyên cái ý nghĩ trong đầu. Thường thì mình hay làm thế khi mình bị căng thẳng hoặc là khi mình cần xử lý một cái vấn đề nào đó nó quá là cấp bách đi. Đôi khi thì cái cách để mà vận hành cái việc nói chuyện đấy của mình nó cũng có nhiều kiểu. Đôi khi là mình sẽ tự nói bật ra thành tiếng khi mà mình ở một mình, hoặc đôi khi là mình sẽ nói với một người nào đấy khác kể cả khi người ta không hiểu hoặc là người ta không biết gì cả, thì mình vẫn sẽ nói ra để mà mình cảm giác như là mình có một nguồn thông tin tiếp nhận được từ một bên thứ ba, sau đó là mình sẽ tự nội suy và đưa ra những cái phương án tối ưu nhất có thể và nó không bị chủ quan. 

Hùng có thể chia sẻ một cú sốc văn hóa mà Hùng từng gặp khi mới sang Pháp không?

Mình biết là trong rất nhiều tác phẩm văn hóa đại chúng thì mọi người đều bảo là người Pháp không thân thiện. Mọi người đều biết tới Pháp và Paris như một môi trường nó vô cùng lãng mạn. Nhưng mà đồng thời mọi người cũng biết là Paris là một thành phố hơi toxic với khách du lịch nước ngoài. Thực ra thì cái này cũng đúng khi mà các bạn là khách du lịch và các bạn tới những địa điểm tham quan mà nó gắn liền trực tiếp tới đời sống của người dân xung quanh, thì đôi khi người ta sẽ có những phản ứng hơi thái quá về khách du lịch. Đấy là một trong những suy nghĩ của mình trước khi mà mình sang Pháp. Nhưng mà sau khi mình sang, khi mà mình đã bắt đầu gọi là cố gắng trải nghiệm, hoà vào cuộc sống của người ta thì mình nhận ra một điều là người Pháp không quá toxic như thế. Người ta không quá là phân biệt khách nước ngoài. Mình nghĩ là thứ mà người Pháp cần là sự tôn trọng về văn hoá, về ngôn ngữ, cũng như là tôn trọng về những thứ cốt lõi tạo nên giá trị của Paris cũng như là của các thành phố khác tại Pháp. Mình nghĩ là, đôi khi là với rất nhiều bạn học sinh sinh viên, mọi người đều nghĩ việc người Pháp tỏ ra khó chịu là bản tính của người Pháp, nhưng với mình thì không phải như vậy. Nếu mà bạn có thể hoà đồng với cuộc sống của người ta, bạn học cách tôn trọng, cũng như là hiểu được những gì đang xảy ra xung quanh, bạn hoà được vào nó thì với mình, Pháp là một trong những cộng đồng mà nói rất nhiều, và họ rất là thân thiện, tốt tính.

Được biết Hùng là một fan cứng của Vũ Đinh Trọng Thắng. Hùng đánh giá sao về ảnh hưởng từ âm nhạc của Thắng lên hành trình của bản thân trong suốt những năm vừa qua?

Nếu bỏ qua tất cả những cái drama đã xảy ra trong quá trình mình theo dõi sự phát triển của tài năng này thì thực ra thì Thắng cũng như ban nhạc Ngọt là một trong những nhóm nhạc để lại ấn tượng sâu sắc cho mình trong quá trình mình đi học đại học và bắt đầu nghe nhạc nhiều hơn, dành nhiều thời gian cho bản thân và những cái thú vui nó thiên hướng nghệ thuật hơn. Nhạc của Thắng cực kỳ dễ tiếp cận. Đôi khi nó sẽ hơi ngược đời, những mà việc nó ngược đời làm cho mình cảm thấy là nó không bị bó buộc vào bất cứ một cái quy chuẩn nào cả. Tất nhiên là với những bạn có đam mê mãnh liệt hơn về âm nhạc thì đôi khi các bạn sẽ có những cái đánh giá nó mang tính phân biệt. Dòng nhạc của Thắng đối với mình là sự nỗ lực của ban nhạc cũng như chính bản thân tác giả, mình nghĩ đấy là một trong những thứ học được, ít nhất là cho tới khi Thắng xác nhận âm nhạc là thứ …. duy nhất Thắng chơi 😭 Sau khi mình sống và làm việc ở châu Âu thì mình thấy nó cũng rất là bình thường. Mình biết rất nhiều người tìm đến những cái liều thuốc nó hơi gây nghiện, không hẳn là chất cấm, để mà người ta tìm lại sự bình tĩnh cũng như là tìm cảm hứng. Mình không cổ xúy nhưng mà đồng thời mình không kêu là tất cả những cái hành động đấy nó xuất phát từ việc người ta là người xấu. Bản thân mình là một người cực kỳ khách quan và mình sẽ đưa ra những cái góc nhìn khách quan như thế chứ còn ai chửi nhạc Ngọt thì cứ tới gặp mình (cười) 😭

Buổi phỏng vấn đến đây cũng kết thúc rồi. Thay mặt VNOI, em xin cảm ơn anh Hùng đã nhận lời hợp tác với tụi em trong buổi phỏng vấn lần này. Năm mới sắp đến Ban biên tập chúc anh sẽ có nhiều sức khỏe và tiếp tục sứ mệnh đảm bảo trải nghiệm tại kỳ thi Tin học Việt Nam mượt mà nhất. Hy vọng là sẽ được gặp lại anh Hùng trong những lần tiếp theo!

Giới thiệu

Khách mời của số Tạp chí VNOI lần này là một gương mặt cực kỳ đặc biệt - một bóng hồng hiếm hoi từng đại diện Việt Nam chinh chiến tại IOI 2011 và xuất sắc giành về tấm Huy chương Đồng môn Tin học. Trong số tạp chí này, các bạn độc giả sẽ được tìm hiểu về quá trình chị Hoàng Yến theo học Cấp 3, hành trình chinh phục giải HSGQG và IOI, cho đến khi chị đi du học, sinh sống và làm việc tại Singapore. Hành trình của chị không chỉ có những bảng vàng thành tích mà còn là những câu chuyện thú vị chờ các bạn khám phá.

---

Interviewer: Nguyễn Trung Quân - Ban biên tập Tạp chí VNOI

Phỏng vấn

Quay ngược thời gian về những ngày đầu tiên, cơ duyên nào đã đưa chị đến với Tin học? Đó là một sự lựa chọn chủ động từ niềm yêu thích máy tính từ nhỏ, hay là một ngã rẽ tình cờ khi chị thi vào trường chuyên?

Mình nghĩ đây là một điều tình cờ may mắn đến với mình. Trước khi vào cấp 3, mình không có khái niệm gì về tin học, môn học yêu thích của mình là Toán và Hoá. Mình dùng máy tính chủ yếu là để chơi game và nghe nhạc, viết tản văn. Nói chung là chưa bao giờ mình nghĩ sẽ theo tin học. Nhờ bác của mình, mình mới biết đến các trường chuyên cấp 3 và thi vào. Bản thân anh họ mình (con của bác) cũng học chuyên tin Sư Phạm, nên mình cũng theo con đường đó vì cảm thấy tự tin hơn khi có người đi trước. Mình thi nhiều trường chuyên khác nhau (Tổng hợp, Sư phạm, Ams) may mắn đều đỗ và mình đã chọn học Sư phạm cũng vì anh họ học ở đây.

Trong suốt hành trình chinh chiến từ giải Quốc gia đến Quốc tế, chị có cơ duyên gặp gỡ và kết thân được với những bạn nữ tài năng nào khác cùng đam mê không?

Trong khi học đội tuyển, mình may mắn có chị Nga trên mình 1 khoá, luôn dẫn dắt, chia sẻ kinh nghiệm và tình cảm với mình. Như một cái duyên, chị em mình gắn bó với nhau khi học cùng đại học, rồi ra trường thuê cùng nhà, rồi cùng làm Google, thậm chị chị em cũng có kế hoạch cưới và bé đầu tiên cũng rất sát nhau một cách rất tình cờ. Mặc dù hiện tại chị sống ở Úc, còn mình ở Singapore, chị em vẫn giữ liên lạc. Mình cũng rất yêu quý các em đội tuyển những khoá sau của mình mà mình có cơ hội được quen thân, như em Linh, Nga.

Trong lúc ôn luyện thi quốc tế thì mình có một tháng ở chung phòng với bạn Quý đội tuyển Hoá, bạn rất tài năng, chăm chỉ và đã mang về HCB cho đất nước. Quý là một trong những bạn nói chuyện duyên và hài nhất mình biết, luôn mang lại tiếng cười cho mọi người. Giờ tụi mình vẫn chơi với nhau. 

Thời điểm chị bắt đầu học lập trình, Tin học thường không phải là lựa chọn ưu tiên của các bạn nữ so với Toán hay Văn, Ngoại ngữ. Điều gì ở những dòng code hay thuật toán đã 'quyến rũ' chị, khiến chị quyết định gắn bó nghiêm túc và theo đuổi con đường lập trình thi đấu đầy chông gai này?

Lúc đầu học code mình thấy khá dễ dàng, bài đầu tiên là "đọc file và in ra", mình thấy nó giống như viết văn vậy, chỉ khác từ vựng. Và có nhiều bài thì như là toán, viết đúng công thức là xong. Đến lúc cô Khánh (cô giáo dạy tin lớp 10 của mình) cho 1 bài rất khó, đó là bài toán "Đóng các cửa sổ trên màn hình". Trong khi có nhiều bạn trong lớp giải xong một cách dễ dàng, não mình vẫn chưa load ra, mình hỏi thì có bạn bảo phải "đệ quy" cơ. Sau khi xem code các bạn mình há hốc mồm luôn, mình nhận ra tin học thật kì diệu, và quyết tâm phải biết nhiều như các bạn. Anh họ mình có một số sách về tin học, mình đã mượn và tự học. Càng học mình càng thấy tin học hay và cuốn.

Từ một học sinh mới làm quen với ngôn ngữ lập trình đến khi bộc lộ tố chất để vào đội tuyển, ai là người thầy hoặc người truyền cảm hứng lớn nhất đã phát hiện ra tài năng của chị và tiếp lửa cho chị trong giai đoạn sơ khai đó?

Mình đã quen với việc tham gia các kì thi HSG từ bé, một phần là để chứng minh bản thân, một phần vì muốn "mang tiền về cho mẹ". Mẹ luôn là động lực đầu tiên cho mình phấn đấu.

Sau đó là thầy Hoàng và cô Chinh - người chèo lái đội tuyển. Thầy cô biết mình nhút nhát nên chưa bao giờ bắt mình nói hay đặt áp lực, chỉ nhẹ nhàng động viên. Hồi đó mình không hiểu tại sao học đội tuyển luôn cảm giác an toàn thoải mái như vậy, giờ lớn rồi mình thấy thầy cô tâm lí biết bao và biết ơn thầy cô rất nhiều.

Rồi cả các anh, các thầy dạy đội tuyển đều truyền cho mình những năng lượng tích cực và cảm hứng với con đường này.

Ngoài ra bản thân mình có niềm yêu thích và quyết tâm đủ lớn để theo học đội tuyển, xác định là phải đánh đổi thời gian cho việc ôn thi đại học. Hồi đó nhiều bạn lựa chọn con đường ôn thi đại học thay vì đặt cược vào giải quốc gia. Bản thân mình rất cầu toàn, mình đã vừa học đội tuyển, vừa dành khoảng 10-20% thời gian vào việc học các kiến thức thi đại học nữa, để chắc chắn là mình sẽ vào được bất cứ trường đại học nào. Mình nhớ kì thi thử đại học ở trường, mình vẫn được 24.5 điểm mặc dù có giải quốc gia thì chỉ cần dưới 15 điểm là có thể vào được nhiều trường. Sau khi thi quốc gia vòng 1 và 2 xong là mình lại lao đầu vào ôn thi đại học như bao bạn, mình nhận được tin IOI từ thầy Hoàng trong lúc mình đang ngồi thư viện học bài. Cảm xúc lúc đó thật khó tả, rất muốn oà khóc vì những cố gắng của mình đã được đền đáp và trút được áp lực đè nặng bấy lâu.

Thời điểm 2009-2011, các nền tảng chấm bài trực tuyến (Online Judge) hay cộng đồng như Codeforces chưa phổ biến và mạnh như bây giờ. Chị và đội tuyển đã tiếp cận tài liệu và luyện tập qua những kênh nào? Việc thiếu thốn tài nguyên so với hiện tại có khiến việc học trở nên khó khăn hơn không?

Tài liệu học của mình chủ yếu là sách Giải thuật lập trình của thầy Hoàng, và submit bài trên vn.spoj.com (hay còn gọi là VOJ, giờ đã được thay thế bằng oj.vnoi.info). Hồi đó VOJ cũng như SPOJ đã có rất nhiều bài hay, khó và cả cơ bản, đặc biệt là các kì thi VNOI Marathon (các bài với mã bắt đầu là VM) đều có lời giải và kiến thức rất hữu ích. Thêm cả bài các thầy dạy hàng ngày nữa, mình thấy quá đủ để học rồi. Mình đọc đi đọc lại sách thầy Hoàng vài lần để chắc chắn làm được hết các bài tập áp dụng, cố gắng làm hết các bài cơ bản trên SPOJ và những bài chưa làm được trên lớp. Ngoài ra vì tiếng anh kém nên mình không hay đọc hiểu các tài liệu tiếng anh trên mạng và tham gia vào các nền tảng chấm bài trực tuyến khác.

Mình thấy may mắn là đề thi quốc gia và cả vòng 2 hồi đó không cần kiến thức cao siêu gì, chỉ  cần vận dụng các kiến thức cơ bản một cách sáng tạo. Bây giờ thì mình nghĩ đề bài đã khó hơn rất nhiều, một phần vì kiến thức cần biết bây giờ nhiều hơn rất nhiều, đề bài cũng đa dạng hơn.

Giai đoạn chuyển giao từ Pascal sang C++ diễn ra khá mạnh mẽ vào thời điểm đó. Chị có gặp khó khăn gì khi thích nghi với ngôn ngữ mới hoặc các cấu trúc dữ liệu phức tạp (như Segment Tree, ...) khi mà tài liệu tiếng Việt còn khá hạn chế?

Mình không dùng C++, cả đội tuyển mình cũng không ai dùng. Mình có nghe nói 1, 2 bạn trường khác dùng nhưng vì là lớp 12 rồi, mình cũng không dám thử cái mới. 

Sau này biết Sort, BST hay Heap chỉ cần code một vài dòng mình đã phát khóc khi nghĩ đến cái tay lạnh cóng phải code quick sort giữa mùa đông Hà Nội. Nói mới nhớ, mình sợ nhất là thi quốc gia rất lạnh, mình đeo găng tay mà tay vẫn lạnh cóng luôn, hồi đó code đã mổ cò rất chậm lại thêm cái tay cóng, cứ code được vài dòng là mình phải xoa tay một lần.

Việc bắt đầu code bằng Pascal mình cho là một điều may mắn, nhờ đó mình hiểu rõ các thuật toán và cấu trúc dữ liệu quan trọng, không phụ thuộc vào sự giúp đỡ của ngôn ngữ. Thầy Hoàng mình thường nói Pascal là một ngôn ngữ trong sáng, mình cũng đồng ý như vậy.

Ngoài các thầy cô giáo, văn hóa 'khóa trên dạy khóa dưới’' ở Chuyên Tin rất mạnh. Có anh chị khóa trên nào đã ảnh hưởng lớn đến phong cách code hay tư duy giải thuật của chị không?

Ảnh hưởng nhiều cực kỳ. Mỗi anh chị đều có cách dạy rất riêng, như anh Tư hay anh Khải khi ra đề, bài và test đều chỉn chu, anh Hiếu hề hước, anh Vũ hóm hỉnh và hay cho tiền thưởng. Các anh trên mình 1 khoá cũng về dạy (như anh Tiễn, anh Hào, anh Sáng). Học với các anh thì đương nhiên vẫn có phần thoải mái hơn các thầy cô, vừa học vừa tám chuyện, học xong thì còn kéo nhau đi ăn hoặc skip buổi chiều đi chơi luôn, rồi gọi thầy cô ra quẩy cùng. Nghe lời các anh dụ "học tin không lo đói, giàu là khác" nên là hào hứng lắm. Sau này khi lên đại học, có một mùa hè mình cũng quay về dạy các em khoá dưới, cũng giống như các anh ngày xưa, mình cho bọn trẻ con đi ăn xiên bẩn cổng trường, KFC, uống trà sữa, và cũng tiêm vào đầu tụi nó một viễn cảnh tươi sáng khi học tin. Mỗi lần tụ tập là vui lắm, lại được gặp thầy cô và cả lứa trò mới, giờ thì chắc chúng nó gọi mình là cô chú hết rồi T_T. Cơ mà nhiều khi mình cũng chưa phải đứa già nhất, lại được các anh lớn hơn chủ chi bao ăn bao chơi. Đội tuyển là ngôi nhà ấm áp dù lớn bao nhiêu vẫn thấy thân thuộc.

Đội tuyển IOI năm 2011 có 4 thành viên và chị là cô gái duy nhất giữa 3 chàng trai (Vương Linh, Minh Tuệ, Sỹ Nguyên). Việc sinh hoạt và luyện tập trong một môi trường 'dương thịnh âm suy' như vậy có bao giờ khiến chị cảm thấy lạc lõng hay khó tìm được tiếng nói chung trong những câu chuyện bên lề không?

Tiếng nói chung của mọi người đó là "không nói gì cả" nên chị thấy rất ổn. Ngay cả các bạn con trai cũng ít nói với nhau. Bản thân chị rất ít nói và có phần âu lo trong giao tiếp, nên không ai nói gì cả lại thấy rất thoải mái.

Sau ngần ấy năm, mối liên hệ giữa chị và 3 chàng trai đồng đội năm ấy giờ ra sao? Kỷ niệm nào về tình bạn khác giới trong đội tuyển mà chị trân quý nhất?

Giờ ai cũng nói nhiều hơn rồi thì phải 😂, hoặc là có nhiều chuyện để nói với nhau hơn. Thỉnh thoảng mình vẫn có dịp liên lạc với các bạn, mặc dù mỗi người một ngả. Không hẳn là kỉ niệm cơ mà hồi mới sang Singapore học, mình hay qua chỗ Tuệ hỏi bài với nhờ sửa máy tính, vì thế hay gặp RR.

Cơ duyên nào giúp cho chị và anh Nguyễn Thành Trung (anh RR) quen biết nhau và xa hơn là về chung một nhà? Điều mà chị ngưỡng mộ ở anh Trung nhất là gì?

Thật ra là biết RR từ năm lớp 10, nghe danh đã lâu vì RR vô địch trên bảng rank của SPOJ. Lần đầu gặp có lẽ là lễ trao giải cuộc thi lập trình HAOI (do FPT tổ chức), lúc đó mình lớp 10 chưa biết gì nhiều về lập trình còn RR thì vô địch năm đó. Sau đó có dịp đội tuyển Sư Phạm và Tổng hợp cùng đi chơi, ăn miến lươn và hát karaoke với nhau. Ấn tượng đầu của mình là tên này lập dị ghê, chẳng thấy nói năng gì, rồi còn hát karaoke kiêm cả giọng nam lẫn nữ? Mình nghĩ RR lúc í chắc nghĩ mình là "cục gạch", hoặc là không có ấn tượng gì. Nói chung ấn tượng đầu tiên của cả hai đều không có gì tốt đẹp cả. Sau đó mình qua Singapore học đại học thì RR học trên mình 2 khoá nên có cơ hội nói chuyện nhiều hơn.

Ngưỡng mộ nhất khoản "mặt dày" 😂. Ngoài ra thì RR kể chuyện rất cuốn và lúc nào cũng rất nhẹ nhàng từ cử chỉ đến lời nói, trộm nghĩ "chồng này chắc không biết đánh vợ đâu". RR cũng có suy nghĩ rất tử tế và tâm huyết về nền tin học nước nhà, quyết tâm phải revamp lại VNOI để cho các bạn tìm kiếm kiến thức dễ hơn. Mình cũng bị thuyết phục và cùng RR code lại VNOI forum (sau đó có rất nhiều bạn tâm huyết khác đóng góp và xây dựng VNOI với VNOJ và Discord như bây giờ, và forum không còn cần nữa).

Em có tìm hiểu lại bảng xếp hạng ICPC Jakarta các năm và thấy cái tên 'NTU Starlights' (2013) hay 'Secrete' (2015) luôn nằm ở top đầu. Chị có thể chia sẻ một chút về những người đồng đội đã sát cánh cùng chị trong các team này không?

Starlights có RR và Tuấn Anh (bạc IOI). Trong team này mình ăn hại chứ không làm được gì cả. "Secrete 2015" có Hải (vàng IPhO) và anh Dương (giải quốc gia), năm 2016, anh Dương ra trường nên team mình có một em khác tên Đức. Ngoài ra có anh Giang là coach nữa. Team train thì ít nhưng rủ nhau đi chơi Billiard, Puzzle thì nhiều. Nói về thành tích top đầu thì cũng không dám nhận vì Jakarta đề thường có nhiều bài dạng cơ bản nên mình và anh Dương với kinh nghiệm thi quốc gia trước đó làm được tốt hơn, Hải học Lý nhưng rất thông minh, hay làm được nhiều bài tư duy thuần tuý. Team mình cũng không có tham vọng đi World Finals vì cũng không dành nhiều thời gian để train, mục tiêu là thi thì hết mình và vui vẻ là chính. Thi ICPC với mình là những trải nghiệm đáng nhớ, được đi rất nhiều nước, đến thăm nhiều trường đại học, vừa không mất tiền mà còn được giải mang về.

Em có tìm lại được một tư liệu cũ năm 2017, khi chị và anh Trung về chung một nhà. Lúc đó, thầy Hồ Đắc Phương đã tổ chức một kỳ thi tên là 'Happy Wedding Contest' với lời dẫn như sau. Khi đọc được những dòng này từ thầy Phương và thấy hàng trăm bạn lao vào giải đề để mừng đám cưới mình, cảm xúc lúc đó của chị như thế nào? Chị có cảm thấy đây là món quà cưới 'ngầu' nhất và đậm chất dân IT nhất mà mình từng nhận được không?

Thầy Phương là một người thầy tâm lí và dí dỏm mà mình rất yêu quý. Mình nghĩ món quà không chỉ đậm chất IT mà cũng thể hiện sự bá đạo và khả ái của chuyên tin chúng mình. Mình rất xúc động khi không chỉ làm contest, thầy còn in một bản vào đám cưới của mình, và có nhiều thầy cô, anh chị em hai đội tuyển Sư Phạm và Tổng hợp đã dành thời gian tới dự. Có một người bạn nhận xét hài hước: "Đám cưới như đại hội võ lâm, hỉ sự của hai phái".

Với nền tảng thuật toán cực mạnh từ IOI và ICPC, chị thấy kỹ năng này giúp ích ở khía cạnh nào của chị trong hành trình sự nghiệp?

Phỏng vấn 😂 Với trung bình 45 phút phỏng vấn, hầu hết các công ty sẽ chọn một bài thuật toán trung bình hoặc cơ bản, vừa test được problem solving, vừa test được kỹ năng code, kiến thức hiểu độ phức tạp và trade off của các cách tiếp cận khác nhau.

Khi đi làm, có bao giờ chị có cơ hội vận dụng những kỹ năng có được từ lúc học Lập trình thi đấu vào trong công việc của mình không?

Có, trong lập trình thi đấu, mình cần quản lý thời gian và sức lực, đưa ra các cách tiếp cận khác nhau, tư duy sáng tạo để giải quyết bài toán, nắm rõ các thuật toán, đánh giá độ phức tạp và xử lý đúng, đủ tất cả các trường hợp để ghi điểm. Khi đi làm, mình cũng cần những kỹ năng tương tự nhưng với những bài toán rộng lớn hơn, trừu tượng hơn. Vì thế mình thấy lập trình thi đấu là một cơ hội hoàn hảo để rèn luyện các kỹ năng đó khi còn ngồi ghế nhà trường.

Sau khi tốt nghiệp thì em thấy chị có khoảng 5 năm làm việc ở DTL, một công ty trading firm trước khi chuyển sang Google. Công việc của chị ở một trading firm khi chuyển sang một big tech như Google thì theo chị có thay đổi nhiều không và sự thay đổi đó như thế nào?

2 vị trí giống nhau ở chỗ công việc của mình chủ yếu là thiết kế và code hệ thống, chứ không phải là nghiên cứu hay ML. Tuy nhiên có rất nhiều điểm khác nhau.

DTL là một công ty nhỏ, lúc mình vào chỉ có tầm hơn 20 người, Eng team thì chỉ có 2 người, vì vậy mình được làm nhiều công việc và tạo được ảnh hưởng lớn. Tuy nhiên phải tự bơi rất nhiều, làm sai rất nhiều và cũng học được rất nhiều bởi vì mình vừa biết làm sai, vừa biết làm đúng và tốt hơn. Ở Google, vì là công ty lớn, ảnh hưởng của mình sẽ nhỏ hơn, công việc nhiều khi chán hơn vì mình phải dành nhiều thời gian để giao tiếp với team khác, đọc / sửa code của người khác, thuyết phục team chấp nhận đề xuất của mình. Tuy nhiên mình cũng học được nhiều, không phải bằng cách làm sai mà bằng việc có sự hỗ trợ của nhiều đồng nghiệp có kinh nghiệm, các tool xịn, và hầu hết mọi vấn đề đều có cách giải quyết và practices có sẵn.

Sau khi đi làm ở 2 công ty khác nhau, mình nhận ra một điều đó là công việc đầu tiên không quá quan trọng, vì nếu bạn đủ giỏi bạn luôn có cơ hội nhảy sang công việc tốt hơn và phù hợp hơn với bạn thân. Điều quan trọng hơn là hãy tìm cho mình 1 người mentor (có thể trong hoặc ngoài công ty), người bạn có thể tâm sự, hiểu về lĩnh vực của bạn và giúp bạn chỉ ra những điểm mạnh, điểm yếu của bản thân để khắc phục và phát huy khả năng. Ở trong Google, "Engineering Manager" là vị trí có trách nhiệm làm điều đó. Khi làm ở Google và may mắn có manager tốt, mình mới nhận ra sự khác biệt và học được nhiều điều, dù có hơi muộn. Mentor nếu là sếp hay tech lead của bạn thì càng tốt vì họ là người hiểu rõ dự án và cách làm việc của bạn, từ đó đưa ra những feedback chính xác nhất. Ngoài ra phải là người bạn mong muốn nghe theo, như chồng mình cùng ngành nhưng mình hay cứng đầu nghe không thủng nhưng người khác nói thì lại thấy thấm hơn.

Chị có thể chia sẻ về hành trình ôn luyện vào big tech như Google không ạ? Và theo chị phỏng vấn vào Google hay DTL có sự khác nhau như thế nào?

Mỗi công ty sẽ có quy trình phỏng vấn và bar khác nhau, tuỳ thuộc vào vị trí cần tuyển. Google thì chỉ có một số vị trí nhất định (software engineer, ML researcher) và tuyển rất nhiều người nên quy trình và câu hỏi phỏng vấn của Google thì nhiều người biết, thậm chí nhiều câu hỏi leak trên mạng. Còn DTL có nhiều vị trí khác nhau với những yêu cầu rất khác nhau, có những vị trí sẽ phải làm 1 mini project trước khi đến với vòng phỏng vấn code đầu tiên. Đề bài và cách đánh giá sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào người phỏng vấn, thay vì có một quy trình đánh giá rõ ràng chuẩn mực.

Mình thấy giỏi thuật toán là một lợi thế khi đi phỏng vấn ở rất nhiều công ty, như mình đã nói ở trước. Ai phỏng vấn cũng phải biết đến LeetCode. Tuy nhiên trong phỏng vấn, biết thuật toán thôi là chưa đủ, cần phải biết cách diễn đạt rõ ràng và ngắn gọn. Khi đi phỏng vấn, mình thường dành ít nhất một tháng để ôn lại các kiến thức và mock interview để luyện tập cách diễn đạt trôi chảy.

Các bước cụ thể để ôn luyện vào Google, thì đầu tiên phải có resume đạt chuẩn đã (hãy nhờ người review resume cho bạn), thứ 2 là tìm người giới thiệu, vì tỉ lệ pass resume sẽ cao hơn. Lên Leetcode luyện gõ thuật toán, và luyện cách trình bày trôi chảy. Tìm người để mock interview, nếu không tìm được ai thì có thể dùng pramp.com. Ngoài ra có thể tìm đến một số tổ chức/nhóm có dịch vụ tư vấn và ôn luyện tech interview có uy tín. 

Làm việc ở những môi trường top đầu như vậy áp lực chắc chắn rất lớn. Đâu là bí quyết giúp chị cân bằng được cuộc sống, nhất là khi chị đã có gia đình?

Mình có ưu tiên trong cuộc sống rõ ràng. Với mình gia đình cần được ưu tiên hơn công việc. Với mỗi quyết định trong cuộc sống, mình hiểu rõ lí do, hoàn cảnh và ưu tiên để chọn phương án hợp lí nhất.  Mọi người thường đánh giá áp lực khi làm việc tại Singapore cao hơn các nước khác như Úc, châu âu, tuy vậy Google có lịch làm việc khá là thoải mái, mình chỉ cần lên văn phòng 3/5 ngày, giờ giấc cũng thoải mái có thể đi muộn về sớm, miễn là hoàn thành công việc.

Với thâm niên gần 10 năm trong ngành, hiện tại chị đang phát triển theo hướng IC (Individual Contributor) hay đã chuyển hướng sang làm quản lý (Engineering Manager)? Thời gian chị dành cho việc 'gõ code' so với việc họp hành, review thiết kế và quản lý team hiện tại là bao nhiêu?

Mình hiện tại làm IC. Manager cần nhiều kĩ năng khác mà không phải thế mạnh của mình. Engineering Manager ở Google thì thường không code nhưng cần giao tiếp với các team khác rất nhiều, quản lí dự án và nhân lực cũng như mentor cho các bạn trong team, trong khi mình thích code hơn. Hiện tại thì mình thiết kế và gõ code là chủ yếu, và 80% là dùng AI hỗ trợ.

Đối với các bạn sinh viên (đặc biệt là các bạn nữ) đang theo đuổi ngành phần mềm nhưng đôi khi cảm thấy hoài nghi về khả năng của mình, chị có lời khuyên nào để các bạn giữ vững lửa đam mê?

Mình nghĩ dù học ngành gì cũng nên chăm chỉ và nắm rõ kiến thức nền tảng. AI hiện tại có thể giúp bạn tìm kiếm nhanh và trả lời câu hỏi, tuy vậy bạn vẫn cần hiểu rõ kiến thức để xác thực lại những gì AI làm kẻo nhiều khi nó hallucinate (một hiện tượng AI bịa ra câu trả lời) lắm. Trong công nghệ thông tin thì nên thực tập sớm để hiểu thêm về công việc tương lai, độ phù hợp và khả năng của bản thân để có kế hoạch phát huy hoặc cải thiện. Đi thực tập không chỉ giúp bạn có kinh nghiệm, làm đẹp CV mà còn quen biết các anh chị học hỏi kinh nghiệm, và biết đâu nhờ đó bạn sẽ tìm được các công việc tốt trong tương lai. Công nghệ thông tin thật sự rất rộng lớn, có nhiều ngành khác nhau như ML engineer, Cybersecurity, Web application, Mobile application vì thế khi có cơ hội, hãy tìm hiểu và lắng nghe xem bạn muốn làm về phần nào.

Với các bạn nữ thì mình khẳng định cơ hội cho nam và nữ là như nhau, đặc biệt trong các cty đa quốc gia như Google, Meta,... Kĩ sư phần mềm mình cho là phỏng vấn rất công bằng, không quan trọng ngoại hình, giới tính, chỉ có code được hay không code được mà thôi.

Để giữ lửa đam mê và giỏi trong lĩnh vực theo đuổi, theo mình cần có 3 yếu tố: niềm yêu thích, thời gian, và phương pháp. Đầu tiên, bạn cần một niềm yêu thích nhất định với công việc, ví dụ như bạn thích tư duy lập trình, ngồi làm việc cùng máy tính, thích giải quyết các bài toán liên quan đến công nghệ thông tin. Thứ hai, bạn phải dành đủ nhiều thời gian để trau dồi, đọc hiểu các kiến thức và rèn luyện kỹ năng. Thứ ba, bạn có phương pháp học và làm đúng đắn, để thực sự nâng cao kiễn thức và kỹ năng theo thời gian. Thực sự nói thì dễ, làm thì khó, bản thân mình cũng cố gắng thực hành 3 điều đó và suy nghĩ về nó một cách nghiêm túc. Mình lấy ví dụ về thi quốc gia năm cấp 3, chính niềm yêu thích và khao khát cháy bỏng giúp cho mình phần nào bám trụ ở đội tuyển tin, bất chấp nhiều khó khăn. Hồi đó gia đình mình chỉ có 1 cái máy tính, nhưng anh mình và mình đều cần dùng tới, nên có nhiều khi mình muốn luyện code mà không được. Thay vào đó, mình in các đề bài ra giấy và luyện tập giải bài offline, khi nào có máy thì mình lao vào code. Hàng ngày mình đều code, kể cả cuối tuần hay Tết, và nhiều hôm code tới khuya. Phương pháp ôn luyện của mình là suy niệm về các thuật toán đã học, hiểu về ứng dụng của nó để có thể sáng tạo sử dụng giải quyết các bài toán tưởng chừng như không liên quan.

Gắn bó với Singapore từ năm 2012 đến nay cũng hơn 10 năm, chắc hẳn nơi đây đã trở thành ngôi nhà thứ hai thân thuộc của chị. Chị và anh Trung có dự định sẽ định cư lâu dài ở đây luôn không?

Hiện tại gia đình mình dự định sẽ ở Singapore lâu dài. Singapore gần Việt Nam nên tiện về nhà, và cơ hội việc làm cho ngành IT cũng rất tốt.

Trong lịch sử các kỳ HSGQG môn Tin (VOI), lần cuối ghi nhận có thí sinh đạt 40 điểm (điểm tuyệt đối) là từ năm 2011, và theo em được biết chị là một trong số thí sinh năm đó giành được số điểm này (bên cạnh anh Nguyễn Vương Linh và anh Hứa Viết Ngọc). Chị có thể chia sẻ thêm về hành trình thi HSGQG năm 2011 của chị được không?

Nếu chị nhớ không nhầm thì chị không được 40 điểm, thậm chí là chỉ được top 5 gì đấy thôi. Có 1 điều đáng tiếc là bài PARIGAME có 1 case (hình như nếu hoà) thì in ra "Yes" hay "No", và chị đã chọn sai (T_T). Vì bài được chấm dưới dạng 1 test có nhiều test con nên bài đó chị mất khá nhiều điểm, mặc dù chị là một trong số ít bạn làm bài TREELINE với thuật toán O(N^2) thay vì duyệt N! Tuy vậy để được 40 điểm, bài TREELINE cần làm với độ phức tạp O(NlogN) cơ.

Nói về hành trình thi HSGQG năm 2011 thì chị nhớ nhất 2 điều: lạnh và run. Lạnh vì năm í lạnh hơn mọi năm, vì thi sớm nên chị đã qua đêm ở kí túc xá thay vì ở nhà (vì nhà chị tới trường mất 1 tiếng và sợ kẹt xe), đêm đông lạnh lẽo thấy các bạn xung quanh ngủ ngon lành, chỉ có một mình và nghĩ phải dậy sớm để mai đi thi nên trằn trọc mãi - cảm xúc xen chút tự hào và cô đơn, mà chăn mang theo không đủ ấm. Run thì run từ lúc vào phòng thi tới lúc nhận kết quả luôn, vì là kì thi thay đổi số phận mà (hồi đó có giải QG là thi đại học chỉ cần qua một ngưỡng điểm là qua). Có một điều đáng nhớ đó là thi xong giám thị thường yêu cầu là phải xoá bài mình làm trên máy (không nhớ lí do là gì) và chị đã răm rắp làm theo. Lúc thi xong 2 ngày mới phát hiện ra là có nhiều bạn không làm như vậy 😮. Lúc đó VOJ đã up bài và bộ test để tự chấm, chị đã làm lại và thấy kết quả tốt. Tuy vậy vì không còn giữ bài gốc mình làm nên chị thấy rất lo lắng bồn chồn không yên cho tới lúc nhận kết quả chính thức. Lúc đó chỉ cầu mong là không làm gì ngớ ngẩn như sai tên file, in sai format, ... 

Theo em được biết thì chị từng có thời gian “gap year” và học tại trường Đại học Ngoại thương thay vì là trường Đại học Công nghệ, trước khi chị chuyển sang học chuyên ngành Khoa học máy tính ở NTU. Lý do nào đưa chị đến với quyết định đấy?

Thích một cái là có tấm huy chương thì chọn học trường nào cũng được, thậm chí là FPT cũng tuyển thẳng với học bổng toàn phần, tuy vậy chị chọn Ngoại thương mà không cần suy nghĩ nhiều. Chị luôn xác định là sẽ đi du học bằng mọi giá, vì vậy tiếng anh là điều kiện cần để chị đạt ước mơ đó và chị chọn Ngoại thương vì nghĩ rằng có thể trau dồi thêm tiếng anh. Nào ngờ 1 năm đi học thì lại mê học toán nâng cao vì thầy dạy siêu dễ thương, rất hứng thú với môn kinh tế học vĩ mô và vi mô, và tích cực tham gia câu lạc bộ truyền thông vì muốn mình trở nên năng động hơn, và tiếng anh trở thành 1 phần rất nhỏ trong khoảng thời gian chị học ở Ngoại Thương 😁. Lựa chọn đó đã cho chị những trải nghiệm đầy màu sắc và quen biết những anh chị bạn bè rất tử tế và năng động.

Khi quyết định du học Singapore, đâu là yếu tố chị chọn Singapore là điểm đến cho 4 năm đại học của mình? Tại sao chị chọn trường NTU thay vì các trường khác ở Singapore?

Chị nghe nói về du học Singapore từ các bạn cùng thi quốc tế khác. NTU và NUS đều là trường có rank tốt và hỗ trợ 80\% học phí nên phù hợp với tài chính của nhà chị nữa. Còn chọn NTU vì NTU tuyển thẳng khi có huy chương, còn NUS vẫn cần IELTS 6.5 trong khi tiếng anh của chị thì kém hơn. Có thể nói với tiếng anh cùi của chị, NTU là lựa chọn duy nhất và cũng dễ dàng nhất, nói chung là chị thấy mình quá may mắn, như thể có ông bà ở trên trời độ vậy. Có cơ hội nhưng nắm được cơ hội thì cũng nhờ bản thân. Mặc dù tiếng anh cùi nhưng chị đã tự tra online để apply, chọn ngành, làm giấy tờ một mình vì nhà không có ai biết tiếng anh, hỏi han khắp nơi để hoàn thành mọi thứ đúng hạn. Thậm chị là chị cũng tìm hiểu và biết tới học bổng Asean, và chuẩn bị rất kĩ để phỏng vấn cho học bổng đó và may mắn chị đã đỗ, học bổng Asean không chỉ cover 20\% học phí còn lại mà còn hỗ trợ chi phí ăn ở 4 năm học đại học.

---

Kể thêm vài mẩu chuyện đáng nhớ về chuyện đi thi Quốc tế

Chuyện 1: Không rõ bây giờ thế nào nhưng 2011 là đội tuyển thi quốc tế VN của nhiều môn (Sinh, Lý, Hoá, Tin) đều ở tập trung tại ký túc xá trường THPT Chuyên Hà Nội Amsterdam trong khoảng hơn 1 tháng trước kì thi, bởi vì có rất nhiều bạn đến từ mọi miền trên đất nước. Trường lúc đó mới xây xong, lại là vào đợt nghỉ hè nên không có ai trừ tụi mình, có cảm giác rất VIP khi dường như cả ngôi trường rộng lớn xinh đẹp đều dành cho tụi mình vậy. 

Chuyện 2: Các đội tuyển đều có trợ cấp đi lại và tiền ăn hàng tuần. Đội tin mình hàng ngày bắt taxi đi đi về về trường đại học công nghệ, trưa thì cùng nhau tự đi ăn, cuối tuần thì đặt đồ ăn ở căn tin trường hoặc tự túc lo đồ ăn. Đội tin mình thường chọn ăn đồ kí túc cho tiện, có đội Hoá ngày nào cũng 2 chuyến taxi ra Big C Trần Duy Hưng để ăn tiêu cho hết. Hài nhất là toàn bị các bác taxi mắng vì đi quá gần, cách có 4 phút.

Chuyện 3: Đội tin với hoá mỗi đội một vẻ. Các bạn Tin hướng nội, yên tĩnh bao nhiêu thì đội Hoá vui vẻ, ồn ào bấy nhiêu. Thình thoảng đội Hoá sẽ qua phòng mình tám chuyện, vì mình ở với một bạn đội Hoá. Nhiều khi cười đùa ầm ĩ quá, các bạn nam đội Tin ở phòng đối diện phải sang "nhắc nhở nhẹ", be bé cái mồm thôi cho tớ còn code.

Chuyện 4: Mình ở cùng phòng với bạn Quý (đội tuyển Hoá), mặc dù ở tận TP HCM nhưng mẹ Quý cũng ra ở cùng để chăm sóc con. Phòng mình lúc nào cũng sực mùi đồ ăn, cứ vài ngày là mẹ mình lại qua trường tiếp tế đồ, còn mẹ Quý nấu đồ chay bằng nồi cơm điện siêu ngon, thế nên mình với Quý vẫn tăng cân vù vù dù là ôn thi căng thẳng.

Chuyện 5: Có hôm sáng mới mở mắt cả bọn vừa ngồi chưa ấm chỗ, thầy Vinh vào giao đề bài "Cho 2 xâu dài miên man. Tìm xâu con chung.", rồi đi mất. Cả lũ nhìn nhau cười vì không biết làm thế nào. Trưa thầy quay lại hỏi làm được gì rồi, cả lũ lại nhìn nhau hỏi thầy "dài miên man là dài bao nhiêu hả thầy", thầy bảo "miên man là rất dài, rất rất dài, dài miên man." rồi lại đi mất, để lại cả lũ hoang mang bất tận.

Chuyện 6: Được gặp anh Khúc Tuấn - huyền thoại của Việt Nam lúc đó. Anh Tuấn sáng đến ra đề thi, trong lúc bọn mình làm bài chưa xong thì anh không chỉ làm mà còn sinh test và trình chấm. Ăn trưa xong, trong lúc bọn mình đang ngủ gục trên bàn 1 tiếng thì anh không ngủ mà chuẩn bị đề và test cho bài buổi chiều.

Chuyện 7: Ngày cuối cùng của năm cấp 3, vẫn là ngày ôn luyện của mình. May mà chỗ học của mình ngay cạnh chuyên Sư Phạm, nên học xong mình vẫn có thời gian chạy qua lớp để kịp chụp cùng các bạn cùng lớp những tấm ảnh cuối cùng của thời cấp 3. Nghĩ lại thấy mình đã bỏ lỡ nhiều điều năm cấp 3 khi học đội tuyển là không cần phải lên lớp nhiều, đánh đổi lại mình cũng có những trải nghiệm đáng nhớ với đội tuyển mà không phải ai cũng có được.

Chuyện 8: Trong kì thi quốc tế, có một phòng được sắp xếp cho sinh hoạt chung cho tất cả các thí sinh, nhưng cứ giờ nghỉ hay ăn tối xong là mình thấy rất nhiều bạn vào trong đó. Một lần mình vào đó thì ngạc nhiên khi thấy phòng không khác gì quán net, người chơi đế chế, người chơi bắn súng rôm rả. Vậy mà mình cứ tưởng các bạn vào đó ôn tập cùng nhau.

Chuyện 9: Đề thi quốc tế có cả tiếng anh và tiếng việt. Với tiếng anh vượt trội của mình, mình đã chọn đọc đề tiếng việt. Mà vẫn hiểu sai đề!!! Kết quả bài 1 ngày 1 mình được 0 điểm, trong khi đó là bài dễ nhất.

Chuyện 10: Năm mình thi có tourist, lần thứ 6 liên tiếp thi IOI và trước đó vừa vô địch. Mình đã có dịp chơi chung đội cùng Idol khi tham gia trò chơi được tổ chức giữa 2 ngày thi.

Chuyện 11: Năm đó chỉ có 4 nữ thì IOI, nên mình đã được tặng hoa và quà từ một số các bạn thí sinh nam nước khác.

Buổi phỏng vấn đến đây cũng kết thúc rồi. Thay mặt VNOI, em xin cảm ơn chị Yến đã dành thời gian chia sẻ những câu chuyện vô cùng thú vị và đầy cảm hứng về hành trình "chinh chiến" của mình. Năm mới Bính Ngọ sắp đến, Ban biên tập chúc chị và gia đình luôn dồi dào sức khỏe, rạng rỡ và tiếp tục gặt hái thêm nhiều thành công rực rỡ tại Google cũng như trong cuộc sống tại Singapore. Hy vọng sẽ có cơ hội gặp lại chị trong những hoạt động sắp tới của cộng đồng VNOI!